Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 82

Devanagari script

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

Transliteration

khurapiṅgaṃ tamityāhuḥ pitṝṇāṃ sadgatipradam | nīlaṃ sarvaśarīreṇa svāraktanayanaṃ dṛḍham

Translation

اسے ‘کھُر-پِنگ’ کہا جاتا ہے، جو پِتروں کو سَدگتی عطا کرتا ہے۔ (اور ایک) ‘نیل’ وہ ہے جو سارے بدن میں نیلا ہو، آنکھیں فطری طور پر سرخی مائل ہوں، اور مضبوط ہو۔

Word by Word

• खुरपिङ्गम्: tawny-hoofed
• खुरपिङ्गम्: Karman (Object-complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: खुर-पिङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—खुरेषु पिङ्गः (खुरपिङ्गः) तम्

• तम्: that (bull)
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय

• आहुः: they say
• आहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सद्गतिप्रदम्: granting good destiny
• सद्गतिप्रदम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्-गति-प्रद (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—सद्गतिं प्रददाति इति

• नीलम्: dark/blue-black
• नीलम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्/वृषम्)

• सर्वशरीरेण: with the whole body / in the whole body
• सर्वशरीरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व-शरीर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुषः—सर्वेण शरीरेण

• स्वारक्तनयनम्: having reddish eyes
• स्वारक्तनयनम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व-रक्त-नयन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः—स्वारक्ते नयने यस्य (रक्ताभे नेत्रे)

• दृढम्: strong/firm
• दृढम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्/वृषम्)

Speaker

Unspecified in snippet (Revā-khaṇḍa narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Revākhaṇḍa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A strong bull with tawny hooves (‘khura-piṅga’) is released; above, pitṛs ascend toward a luminous path indicating sadgati; a second ‘nīla’ bull with reddish eyes is shown as an alternate qualifying type.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Sadgati
• Khura-piṅga
• Nīla vṛṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual charity is framed as a means of guiding ancestors toward sadgati (fortunate posthumous state).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-khaṇḍa tīrtha setting of the teaching (not named in this verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

Use of specific bull-types (khura-piṅga, nīla) with defined marks for vṛṣotsarga aimed at pitṛ-sadgati.