Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 76

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ na tu vācaspatiḥ kṣamaḥ | asmāhake vṛṣotsargādyatpuṇyaṃ samavāpyate

اُس عمل کے پُنّیہ پھل کو بیان کرنے کی تو خود واچسپتی بھی قدرت نہیں رکھتا؛ کہ یہاں وِرشوتسرگ کے ذریعے جو بے پایاں پُنّیہ حاصل ہوتا ہے۔

तस्यof that (act)
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
पुण्यफलम्the fruit of merit
पुण्यफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
वक्तुम्to speak (describe)
वक्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Root√वच् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
तुhowever
तु:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
वाचस्पतिःBṛhaspati / lord of speech
वाचस्पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाचस् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
क्षमःcapable
क्षमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; वाचस्पतिः इति विशेषणम्
अस्माहकेin our (tradition/account)
अस्माहके:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'अस्माकम्' इत्यर्थे देशीय/वैदिकरूपम्
वृषोत्सर्गात्from the releasing of a bull (vṛṣotsarga rite)
वृषोत्सर्गात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + उत्सर्ग (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक (relative)
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समवाप्यतेis obtained/attained
समवाप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + अव + √आप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः, आत्मनेपदम्

Unspecified in snippet (Revā-khaṇḍa narrator)

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Scene: A narrator-figure gestures in awe while a radiant aura surrounds the released bull and the riverbank; a faint figure of Vācaspati/Bṛhaspati with a manuscript appears, indicating even divine eloquence falls short.

V
Vācaspati
V
Vṛṣotsarga
P
Puṇya

FAQs

Some dharmic acts done at a tīrtha for the Pitṛs are said to yield immeasurable merit beyond ordinary praise.

The Revā-khaṇḍa tīrtha setting of Adhyāya 146 (the verse emphasizes the place’s efficacy without naming it in this line).

The performance of vṛṣotsarga (ritual release of a bull) as a high-merit act.