Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

धनं धान्यं प्रियान्पुत्रांस्तथा देहं नृपोत्तम । गच्छते वायुभूतस्तु शुभाशुभसमन्वितः

Transliteration

dhanaṃ dhānyaṃ priyānputrāṃstathā dehaṃ nṛpottama | gacchate vāyubhūtastu śubhāśubhasamanvitaḥ

Translation

دولت، غلہ، پیارے بیٹے—اور یہ بدن بھی، اے بہترین بادشاہ—یہیں رہ جاتے ہیں۔ جیو گویا ہوا بن کر روانہ ہو جاتا ہے، اور ساتھ صرف اپنے نیک و بد اعمال لے جاتا ہے۔

Word by Word

• धनम्: wealth
• धनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धान्यम्: grain, provisions
• धान्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रियान्: dear, beloved
• प्रियान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/रीतिवाचक-अव्यय (also/likewise)

• देहम्: body
• देहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; समासः—उत्तमः नृपः (कर्मधारय)

• गच्छते: goes, departs
• गच्छते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• वायुभूतः: having become like wind
• वायुभूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वायु + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—वायुः इव/वायुरूपेण भूतः (तत्पुरुष)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक निपात (but/indeed)

• शुभाशुभसमन्वितः: endowed with good and bad (results)
• शुभाशुभसमन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + अशुभ + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—शुभं च अशुभं च (द्वन्द्व) + समन्वितः (युक्तः)

Speaker

Narrator (contextual; likely a dialogue frame addressing a king; speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Yodhanīpura (context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpoत्तम (best of kings)

Visual Art Cues

Scene: A king is addressed by a sage: in the foreground, symbols of wealth and family; in the background, a departing subtle figure carried by wind, with two shadowy attendants labeled ‘śubha’ and ‘aśubha’ (good and evil deeds).

Characters & Entities

• nṛpottama (best of kings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

At death, possessions and relations do not accompany the soul; only karma follows—urging dharmic living and tīrtha-based merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider Revā Khaṇḍa setting; the moral supports the preceding praise of Yodhanīpura where merit becomes imperishable.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a dharma teaching emphasizing karmic accountability.