Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ते गच्छन्त्यमलं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्षराक्षरविनिर्मुक्तं तद्विष्णोः परमं पदम्

Transliteration

te gacchantyamalaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham | kṣarākṣaravinirmuktaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

Translation

وہ پاکیزہ مقام کو پہنچتے ہیں جو دیوتاؤں کے لیے بھی دشوار ہے؛ فنا پذیر اور اَفنا دونوں سے ماورا—وہی وشنو کا اعلیٰ ترین پد ہے۔

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case/nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• गच्छन्ति: go/attain
• गच्छन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• अमलम्: stainless/pure
• अमलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन; ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषण

• स्थानम्: abode/place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक निपात (even/also)

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन; ‘यत्’/‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषण

• क्षराक्षरविनिर्मुक्तम्: freed from the perishable and the imperishable
• क्षराक्षरविनिर्मुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षर + अक्षर + विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन; तत्पुरुष (क्षरात् अक्षरात् च विनिर्मुक्तम्) विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; संकेतार्थक सर्वनाम

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case/genitive), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन; ‘पदम्’ इत्यस्य विशेषण

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन

Speaker

Unspecified in snippet (context: Revā Khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viṣṇoḥ paramaṃ padam (goal-state)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous, stainless realm (Vaikuṇṭha/parama-pada) opens: radiant Vishnu presence, celestial architecture, and a purified soul approaching—depicting transcendence beyond kṣara and akṣara.

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True fruit of tīrtha-devotion is mokṣa: entry into Viṣṇu’s stainless supreme abode beyond worldly categories.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The liberation-fruit is tied to the previously mentioned Revā Khaṇḍa tīrtha where disciplined devotees depart meditating on Nārāyaṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is added here; it states the result (parama-pada attainment) of the prior dhyāna and tīrtha-tyāga.