Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

Transliteration

gateṣu teṣu rājendra ahamekaḥ sthitastadā | amareśaṃ samāsādya pūjayannarmadāṃ nadīm

Translation

جب وہ سب چلے گئے، اے راجندر، تو میں اس وقت وہاں اکیلا ٹھہرا رہا۔ امریش کے حضور پہنچ کر میں نے نَرمدا ندی کی پوجا کی۔

Word by Word

• गतेषु: when (they) had gone
• गतेषु: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) ‘गत’, पुंलिङ्गे सप्तमी (Locative), बहुवचनम्; ‘when they had gone’

• तेषु: among them / when they
• तेषु: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी, बहुवचनम्; with ‘गतेषु’ forming locative absolute

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन (Vocative), एकवचनम्; तत्पुरुषः: ‘राज्ञाम् इन्द्रः’ = ‘king of kings’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative), एकवचनम्; ‘I’

• एकः: alone
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; agrees with ‘अहम्’

• स्थितः: remained
• स्थितः: Kriya (Predicative action)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः ‘स्थित’, पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; predicate participle: ‘stood/remained’

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्ययम् (temporal adverb)

• अमरेशम्: Amareśa (lord of the gods)
• अमरेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः: ‘अमराणाम् ईशः’ = ‘lord of the immortals’ (Śiva/Indra depending context)

• समासाद्य: having approached
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + सद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund): ‘having approached’

• पूजयन्: worshipping
• पूजयन्: Kriya (Concurrent action)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; ‘worshipping’

• नर्मदाम्: Narmadā
• नर्मदाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• नदीम्: the river
• नदीम्: Karma (Appositional object)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; apposition to ‘नर्मदाम्’

Speaker

A Purāṇic narrator (contextual: speaking to a king, rājendra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśa-tīrtha on Revā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king) addressed in vocative

Visual Art Cues

Scene: After the group departs, a lone devotee remains at the quiet riverbank; he approaches a Śiva-liṅga shrine of Amareśa with offerings, then turns to the flowing Narmadā, offering arghya and flowers.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Amareśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in solitude, sincere worship at a tīrtha—especially of Narmadā—constitutes a complete act of dharma and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amareśa associated with the Narmadā region, within the Revā Khaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Approaching the sacred spot (Amareśa) and performing pūjā to Narmadā as a divine river.