Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्वतः

Transliteration

āsīdidaṃ tamobhūtamaprajñātamalakṣaṇam | apratarkyamavijñeyaṃ prasuptamiva sarvataḥ

Translation

ابتدا میں یہ سب تاریکی کی صورت تھا—غیر ظاہر، بے پہچان اور بے علامت؛ عقل و قیاس سے پرے، ناقابلِ ادراک، گویا ہر سمت سے سویا ہوا۔

Word by Word

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• इदम्: this (universe)
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तमः-भूतम्: become darkness / dark
• तमः-भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तमस् (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तमः भूते/तमोमयम्)

• अ-प्रज्ञातम्: unknown
• अ-प्रज्ञातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + ज्ञा (धातु) → प्रज्ञात (कृदन्त) with नञ्-प्रत्यय (अ-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थ; भूतकृदन्त (क्त)

• अ-लक्षणम्: without characteristics
• अ-लक्षणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक) with नञ्-प्रत्यय (अ-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास (अलक्षण = लक्षणरहित)

• अ-प्रतर्क्यम्: inconceivable
• अ-प्रतर्क्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतर्क्य (कृदन्त; प्रति + तर्क् धातु + यत्) with नञ्-प्रत्यय (अ-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive)

• अ-विज्ञेयम्: unknowable
• अ-विज्ञेयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त; यत्) with नञ्-प्रत्यय (अ-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive)

• प्रसुप्तम्: asleep
• प्रसुप्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्वप् (धातु) → प्रसुप्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• इव: as if
• इव: Upamana (Simile-marker/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमान-बोधक अव्यय (particle of comparison)

• सर्वतः: everywhere
• सर्वतः: Desha-adhikarana (Locative sense/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय; सर्व + तस्)
• Form: अव्यय (adverb), दिशार्थ/पर्याय (everywhere, on all sides)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A cosmogonic void: the universe as featureless darkness, unknowable and beyond reasoning, like a sleeping expanse before awakening into form.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is portrayed as emergence from the unmanifest; spiritual knowledge likewise awakens from ignorance (tamas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; this is a cosmological setup within the Ravi-tīrtha chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.