Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

gatirdhyānaṃ vinā bhaktairbrāhmaṇaiḥ prāpyate nṛpa | adhyāpayanyato vedānvedaṃ vāpi yathāvidhi

اے راجا، بھکت برہمن دھیان کے بغیر بلند منزل نہیں پاتے؛ ویدوں کی تعلیم دے کر یا مقررہ طریقے سے وید کا مطالعہ کر کے وہ اسے حاصل کرتے ہیں۔

गतिःattainment, goal
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन (Singular)
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
विनाwithout
विना:
Sambandha (Exclusion/वर्जनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपपद-निपात (Preposition-like particle)
भक्तैःby devotees
भक्तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्त (भज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural); क्त-प्रत्ययान्त (PPP) संज्ञावत्
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)
प्राप्यतेis obtained
प्राप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन (Singular)
अध्यापयन्teaching
अध्यापयन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootअध्यापय (अध्य-आ-√पठ् causative धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपद-कर्तरि
यतःwhereby, because of which
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Indeclinable), सम्बन्धबोधक (relative adverb: 'whereby/for which reason')
वेदान्the Vedas
वेदान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन (Plural)
वेदम्the Veda
वेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)
वाor
वा:
Sambandha (Alternative/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), विकल्पार्थक निपात (Disjunctive particle)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Addition/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), निपात (Particle: also/even)
यथा-विधिaccording to rule
यथा-विधि:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (Adverbial)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā) context

Type: river

Listener: nṛpa (king)

Scene: A brāhmaṇa teacher and students in a riverside āśrama; one figure in meditation posture while another recites/teaches Veda; the king listens, learning that dhyāna is indispensable.

M
Mārkaṇḍeya
B
Brāhmaṇa
V
Veda

FAQs

Learning and teaching scripture bear fruit when joined with devotion and meditation, leading toward the highest goal.

No particular tīrtha is named in this verse; it is part of the Revā Khaṇḍa’s dharma exposition.

Meditation (dhyāna) alongside proper Vedic study/teaching (yathāvidhi adhyayana/adhyāpana).