Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 92

Devanagari script

तस्मादियं महाभागा न मोक्तव्या कदाचन । नान्या काचिन्नदी शक्ता लोकत्रयफलप्रदा

Transliteration

tasmādiyaṃ mahābhāgā na moktavyā kadācana | nānyā kācinnadī śaktā lokatrayaphalapradā

Translation

پس یہ نہایت بابرکت ندی کبھی بھی ترک نہ کی جائے۔ کوئی دوسری ندی تینوں جہانوں کے پھل عطا کرنے کی قدرت نہیں رکھتی۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे ‘तस्मात्’

• इयम्: this (river)
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• महाभागा: most noble
• महाभागा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (इयम्)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• मोक्तव्या: should be abandoned/left
• मोक्तव्या: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: तव्यत् (gerundive/obligatory), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मोचनीया/त्याज्या’

• कदाचन: ever/at any time
• कदाचन: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• अन्या: another (one)
• अन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• काचित्: any (some)
• काचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite)

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शक्ता: is able
• शक्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: क्त (past participle used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘समर्था’

• लोक-त्रय-फल-प्रदा: bestowing the fruits of the three worlds
• लोक-त्रय-फल-प्रदा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + त्रय (संख्या-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘लोकत्रयस्य फलप्रदा’

Speaker

Unspecified in snippet (context: Revā-khaṇḍa exhortation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/seekers of śreyas

Visual Art Cues

Scene: Personified Narmadā as a radiant river-goddess emerging from flowing waters, holding a kalaśa; a devotee gestures in resolve (‘never abandon’), while three-tiered cosmic imagery (earth, mid-region, heaven) subtly appears above the river to signify ‘lokatraya-phala’.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Three Worlds (Trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast devotion to a supreme tirtha is encouraged; Narmadā is proclaimed uniquely potent in granting comprehensive spiritual fruits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā, elevated above other rivers in merit and efficacy.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implicit prescription: do not forsake Narmadā—continue her sevā (service), residence, and devotional association.