Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 19

Devanagari script

एकीभवन्ति कल्पान्ते योगे माहेश्वरे गताः । सर्वेषामेव योगानां योगो माहेश्वरो वरः

Transliteration

ekībhavanti kalpānte yoge māheśvare gatāḥ | sarveṣāmeva yogānāṃ yogo māheśvaro varaḥ

Translation

جو لوگ ماہیشور یوگ میں داخل ہوتے ہیں، وہ کلپ کے اختتام پر پرم کے ساتھ ایک ہو جاتے ہیں۔ تمام یوگوں میں ماہیشور یوگ کو ہی برتر اور افضل یوگ کہا گیا ہے۔

Word by Word

• एकीभवन्ति: become one, merge
• एकीभवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: एकीभू (धातु: एकी + भू)
• Form: लट् (वर्तमानकाल), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• कल्पान्ते: at the end of the aeon
• कल्पान्ते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्पान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पस्य अन्तः)

• योगे: in the yoga
• योगे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• माहेश्वरे: Maheśvara-related, of Śiva
• माहेश्वरे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (योगे इति)

• गताः: gone, having entered
• गताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ते/जनाः इत्यध्याहार्य)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; विशेषणम् (योगानाम् इति)

• एव: indeed, only
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• योगानाम्: of yogas
• योगानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• योगः: the yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• माहेश्वरः: Maheśvara (Śiva’s)
• माहेश्वरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (योगः इति)

• वरः: best, excellent
• वरः: Visheshana (Predicate qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (योगः इति)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra conducive to Māheśvara Yoga (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand cosmic-quiet scene: yogins absorbed in Śiva-dhyāna on a Narmadā bank; above, a vast Śiva-form dissolving the cosmos at kalpānta, while the yogins merge into a single radiance—symbolizing ekībhāva.

Characters & Entities

• Māheśvara Yoga
• Maheśvara (Śiva)
• Kalpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śaiva realization (Māheśvara Yoga) is presented as the highest yoga, culminating in non-dual union at the cosmic end.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā-tīra context continues; the verse underscores Śiva-centered yoga as the spiritual essence of the place’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the prescription is doctrinal—entering/undertaking Māheśvara Yoga.