Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 64

Devanagari script

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

Transliteration

evaṃ brahmā ca viṣṇuśca rudraścaiva mahāvrate | trayo devāstrayaḥ sandhyāstrayaḥ kālāstrayo'gnayaḥ

Translation

یوں، اے عظیم ورت والی خاتون! برہما، وشنو اور رُدر تین دیوتا ہیں؛ اسی طرح تین سندھیا (گودھولی کے سنگم)، وقت کی تین تقسیمیں، اور تین مقدس آگنیاں بھی ہیں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: 'thus')

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• महाव्रते: O woman of great vow
• महाव्रते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहि: महत् व्रतम् यस्याः सा

• त्रयः: three
• त्रयः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• देवाः: gods
• देवाः: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रयः: three
• त्रयः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सन्ध्याः: twilights (junction-times)
• सन्ध्याः: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रयः: three
• त्रयः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कालाः: times/seasons
• कालाः: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रयः: three
• त्रयः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अग्नयः: fires
• अग्नयः: Karta/Topic (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Narratorial continuation (contextual; within the same dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā Kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahāvratā (ascetic lady)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: the three deities appear as a triad; behind them three sandhyā skies (dawn, noon junction, dusk) and three sacred fires (gārhapatya, āhavanīya, dakṣiṇāgni) symbolically arranged, showing cosmic-ritual harmony.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viṣṇu
• Rudra
• Sandhyā
• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma mirrors cosmic order: the triad of gods is reflected in daily worship rhythms (sandhyā) and sacred rites (three fires).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Revā Khaṇḍa’s sacred landscape, but it primarily teaches a universal dharmic structure rather than a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

It alludes to sandhyā observance and the three sacred fires (agni-traya), foundational to Vedic household and ritual discipline.