Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

Transliteration

anasūyovāca | tapasā sidhyate svargastapasā paramā gatiḥ | tapasā cārthakāmau ca tapasā guṇavānsutaḥ | tapa eva ca me viprāḥ sarvakāmaphalapradam

Translation

انَسُویا نے کہا: تپسیا سے سُورگ حاصل ہوتا ہے، تپسیا سے اعلیٰ ترین منزل ملتی ہے۔ تپسیا سے دولت اور خواہش بھی پوری ہوتی ہے، تپسیا سے بافضیلت بیٹا ملتا ہے۔ اے برہمنو! میرے لیے تو تپسیا ہی تمام مقاصد کے پھل عطا کرنے والی ہے۔

Word by Word

• अनसूया: Anasūyā
• अनसूया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• सिध्यते: is attained/is accomplished
• सिध्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सिध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद

• स्वर्गः: heaven
• स्वर्गः: Karma (Object attained/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• परमा: supreme
• परमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण गतिः-शब्दस्य

• गतिः: goal/destination
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अर्थकामौ: wealth and desire
• अर्थकामौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्थ + काम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्वः (artha and kāma)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• गुणवान्: virtuous/possessing qualities
• गुणवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण सुतः-शब्दस्य

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis/only)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• विप्राः: O Brahmins
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन (Plural)

• सर्वकामफलप्रदम्: granting the fruits of all desires
• सर्वकामफलप्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + फल + प्रद (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (sarva-kāma-phala-prada = giver of fruits of all desires); विशेषण तपः-शब्दस्य

Speaker

Anasūyā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame typical)

Visual Art Cues

Scene: Anasūyā speaks with serene authority; a subtle radiance surrounds her as she enumerates the fruits of tapas; listeners sit attentively in a hermitage by the river.

Characters & Entities

• Anasūyā
• Vipras
• Svarga
• Paramā Gati
• Artha
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas—disciplined spiritual effort—functions as a universal purifier and accomplisher, supporting both worldly aims and the highest liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is doctrinal rather than geographical; its placement in the Revā Khaṇḍa contributes to the region’s dharmic ethos.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas itself is upheld as the central discipline; no single rite (snāna/dāna/japa) is specified in this verse.