Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

Transliteration

anujñātā tvayā brahmaṃstapastapsyāmi duṣkaram | putrārthitvaṃ samuddiśya toṣayāmi surottamān

Translation

اے برہمن! آپ کی اجازت سے میں دشوار تپسیا کروں گی۔ بیٹے کی آرزو کو سامنے رکھ کر میں سُروتّم—اعلیٰ ترین دیوتاؤں—کو راضی کروں گی۔

Word by Word

• अनुज्ञाता: (I) permitted/allowed
• अनुज्ञाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि-भावः: ‘अनुज्ञाता’ = permitted

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य-प्रयोग), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• ब्रह्मन्: O Brahmin/O sage
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तप्स्यामि: I will perform austerity
• तप्स्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दुष्करम्: difficult
• दुष्करम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुस् (उपसर्ग) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (दुष्करम् तपः)

• पुत्रार्थित्वम्: desire for a son
• पुत्रार्थित्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; पुत्रस्य अर्थित्वम् (desire for a son)

• समुद्दिश्य: having intended/aiming at
• समुद्दिश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + दिश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया

• तोषयामि: I please/satisfy
• तोषयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु) + णिच् (प्रेरण)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• सुरोत्तमान्: the best of the gods
• सुरोत्तमान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; सुराणाम् उत्तमान्

Speaker

Anasūyā (deduced from immediate reply by Atri in next verse and the well-known Atri–Anasūyā progeny context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A brahmin (addressed as 'brahman')

Visual Art Cues

Scene: A devotee addresses a brahmin/elder, receiving permission; then visualizes undertaking severe austerity—standing, fasting, or meditating—while offering reverence to a radiant deity presence.

Characters & Entities

• Brahmin (Atri)
• Surottamas (chief gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right intention (saṅkalpa) and permission from elders/teachers are presented as foundations for fruitful tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse itself does not name a site; the chapter’s broader frame is the Revā (Narmadā) sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Duṣkara-tapas (severe austerity) undertaken with a putra-kāma intention and devotion to the chief deities.