Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 109

Devanagari script

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

Transliteration

putraprāptikaraṃ tīrthaṃ revāyāścottare taṭe | anasūyākṛtaṃ pārtha sarvapāpakṣayaṃ param

Translation

اے پارتھ! رِیوا کے شمالی کنارے پر ایک تیرتھ ہے جو اولاد کی بخشش کرتا ہے؛ انَسُویا کے قائم کردہ اس تیرتھ میں تمام پاپوں کے نِشٹ کی اعلیٰ تاثیر ہے۔

Word by Word

• पुत्र-प्राप्ति-करम्: causing attainment of a son
• पुत्र-प्राप्ति-करम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + प्राप्ति (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (उपपद/षष्ठीभाव) ‘पुत्रप्राप्तिं करोति इति’; ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तीर्थम्: sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; वाक्ये कर्म/उद्देश्य-निर्देश (described object)

• रेवायाः: of the Revā (Narmadā)
• रेवायाः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)

• उत्तरे: on the northern
• उत्तरे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘तटे’ इत्यस्य विशेषणम्

• तटे: bank
• तटे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणम्

• अनसूया-कृतम्: made by Anasūyā
• अनसूया-कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ‘अनसूयया कृतम्’; ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सर्व-पाप-क्षयम्: destroying all sins
• सर्व-पाप-क्षयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष ‘सर्वेषां पापानां क्षयः’; ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (deduced from immediate continuation at 110: “śrīmārkaṇḍeya uvāca”)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Anasūyā-kṛta Putraprāptikara Tīrtha (on Revā’s north bank)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (addressed explicitly)

Visual Art Cues

Scene: A serene Narmadā riverbank on the north side with a marked ford/ghāṭa; pilgrims performing snāna and offering arghya; Anasūyā’s presence indicated by a small āśrama shrine; a couple praying for a child, with auspicious light over the water.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Anasūyā
• Pārtha (Arjuna)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is dharma in motion: visiting and honoring a tīrtha can remove sin and support righteous household aspirations like progeny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Anasūyā-kṛta Tīrtha on the northern bank of the Revā (Narmadā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage to the tīrtha is implied as the means to gain putra-prāpti and sarva-pāpa-kṣaya (typically via snāna, dāna, and worship at the ford).