Shloka 16

प्रस्थान-विरह-विलापः

Departure and Lament in Separation

Devanagari script

शिवा नत्वा गुरून्सर्वाञ् जनकं जननीन्तथा । द्विजान्पुरोहितं यामीस्त्रीस्तथान्या ययौ मुने

Transliteration

śivā natvā gurūnsarvāñ janakaṃ jananīntathā | dvijānpurohitaṃ yāmīstrīstathānyā yayau mune

Translation

شیوا (پاروتی) نے تمام بزرگوں اور گروؤں کو، نیز اپنے والد اور والدہ کو سجدۂ تعظیم کیا۔ پھر برہمنوں، کُل پُروہت اور گھر کی معزز عورتوں کو نمن کر کے، اے مُنی، وہ روانہ ہو گئی۔

Word by Word

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नत्वा: having bowed
• नत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (absolutive/gerund); ‘having bowed’

• गुरून्: elders/teachers
• गुरून्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (गुरून्)

• जनकम्: father
• जनकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जननीम्: mother
• जननीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• द्विजान्: brāhmaṇas/twice-born
• द्विजान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुरोहितम्: the family priest
• पुरोहितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यामीः: women of the household/attendants (yāmīs)
• यामीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यामी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• स्त्रीः: women
• स्त्रीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: also
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अन्याः: other (women)
• अन्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (शिवाया सह) सहकर्ता-समुच्चयः

• ययौ: went
• ययौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights dharma as a support for bhakti: Pārvatī’s reverence to gurus, parents, and the twice-born shows humility and right conduct, which purifies the heart and makes devotion to Śiva fruitful.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Shaiva practice, external worship (including Liṅga-pūjā) is strengthened by inner discipline—respecting elders, teachers, and priests aligns one’s life with Śiva-dharma, making Saguna worship a true vehicle toward grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Before pūjā or japa (such as the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”), one should perform guru-vandana and pay respects to parents and brāhmaṇas; this is a practical preparatory observance that supports purity and steadiness in worship.