Rig Veda 8.41.4: Mandala 8, Sukta 41, Mantra 4

Sukta 8.41

Devata: Varuṇa

Samhita Patha (Devanagari)

यः ककुभो निधारयः पृथिव्यामधि दर्शतः । स माता पूर्व्यं पदं तद्वरुणस्य सप्त्यं स हि गोपा इवेर्यो नभन्तामन्यके समे ॥

Transliteration

yaḥ kakubho ni-dhārayaḥ pṛthivyām adhi darśataḥ | sa mātā pūrvyaṃ padaṃ tad varuṇasya saptyaṃ sa hi gopā iveryo nabhantām anyake same ||

Translation

He who set the world’s quarters in place upon the earth, the seerly-visible: that is the ancient station, the sevenfold steed-force of Varuṇa; for he is to be sought like a herdsman—may the lights shine in another sameness.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ककुभः: the quarters/directions
• ककुभः: Karma
• Type: Noun
• Root: ककुभ् (प्रातिपदिक; ‘ककुभ्’ = दिशा/ककुभ् ‘quarters, peaks’)

• निधारयः: you have set/held firmly
• निधारयः: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: नि-धृ (धातु: धृ ‘to hold, support’)

• पृथिव्याम्: on/in the earth
• पृथिव्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• दर्शतः: visible, splendid
• दर्शतः: Kartā (यः इत्यस्य विशेषणम्) / (वैकल्पिकं: कर्मविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दर्शत (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘visible, splendid’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• माता: mother
• माता: Kartā (सः इत्यस्य समानाधिकरणम्) / (विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• पूर्व्यम्: ancient, primeval
• पूर्व्यम्: Karma (पदम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य (प्रातिपदिक; ‘ancient, former’)

• पदम्: step; place; station
• पदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Karma/ (सम्बन्ध-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: (सम्बन्धः)
• Type: Noun (proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• सप्त्यम्: sevenfold; belonging to the team (of seven)
• सप्त्यम्: Karma (तत्/पदम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सप्त्य (प्रातिपदिक; ‘connected with seven/steeds’; also ‘of the team/steed’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• गोपाः: protector, herdsman
• गोपाः: Kartā (उपमा-वाक्ये) / (यः/सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector of cows’)

• इव: like
• इव: (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• ईर्यः: to be impelled/roused; active
• ईर्यः: Kartā (यः/सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ईर्य (प्रातिपदिक; ‘to be set in motion/impelled’, from √ईर ‘to move, impel’)

• नभन्ताम्: let them burst forth/shine; let them arise
• नभन्ताम्: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: √नभ् (धातु; ‘to burst forth/shine?’—वेदे ‘नभ्’/‘नभ्’ प्रयोगः) अथवा √नभ् ‘to cloud/cover’ (सन्दिग्ध-धात्वर्थः)

• अन्यके: elsewhere; in another (place)
• अन्यके: Adhikaraṇa
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: अन्यक (प्रातिपदिक; ‘another, different’)

• समे: in the level place; in sameness
• समे: Adhikaraṇa
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: सम (प्रातिपदिक; ‘even, level’)