Rig Veda 4.2.15 — Mandala 4, Sukta 2, Mantra 15

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni (with Angirasa mythic complex; Dawn as supporting symbol)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अधा मातुरुषसः सप्त विप्रा जायेमहि प्रथमा वेधसो नॄन् । दिवस्पुत्रा अङ्गिरसो भवेमाद्रिं रुजेम धनिनं शुचन्तः ॥

Transliteration

adhā́ mātúr uṣásaḥ saptá víprā jā́yemahi prathamā́ védhaso nṝ́n | divás putrā́ áṅgiraso bhavemā́driṃ rujema dháninaṃ śucántaḥ ||

Translation

Then may we be born as the seven inspired ones from the Mother Dawn, first among the fashioners of man. May we become the Angirases, sons of Heaven; shining with purity, may we break the stone and release the wealth that is held within.

Word by Word

• अधा: then, thereafter
• अधा: Adhikaraṇa (काल/क्रम-निर्देशक)
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय-प्रातिपदिक) अथ/अध

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• उषसः: of Uṣas (Dawn)
• उषसः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: Viśeṣaṇa (विप्राः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• विप्राः: inspired seers/priests
• विप्राः: Kartā (जाये-महि)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• जायेमहि: may we be born / may we arise
• जायेमहि: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जायते

• प्रथमा: first, foremost
• प्रथमा: Viśeṣaṇa (नॄन् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• वेधसः: wise ones, ordainers (seers)
• वेधसः: Apposition/Viśeṣaṇa (नॄन्/विप्राः इत्यर्थे समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वेधस् (प्रातिपदिक)

• नॄन्: men, heroes
• नॄन्: Karma (जायेमहि—‘नॄन्’ इव/नॄन् प्रति; समनाधिकरणे लक्ष्य-भावः)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven
• दिवः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Kartā (भवेम)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरसः: Aṅgirases (Angiras seers)
• अङ्गिरसः: Apposition (पुत्राः इत्यस्य समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)

• भवेम: may we become
• भवेम: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• अद्रिम्: the rock, stone
• अद्रिम्: Karma (रुजेम)
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• रुजेम: may we break, shatter
• रुजेम: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुज् (धातु) / रुज (भेदने)

• धनिनम्: rich, treasure-holding
• धनिनम्: Viśeṣaṇa (अद्रिम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: धनिन् (प्रातिपदिक)

• शुचन्तः: shining, pure, blazing
• शुचन्तः: Kartā (भवेम/रुजेम इत्यस्य कर्तरि विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: शुच् (धातु) → शुचन्त् (वर्तमान कृदन्त)