Rig Veda 10.46.4: Mandala 10, Sukta 46, Mantra 4

Sukta 10.46

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

मन्द्रं होतारमुशिजो नमोभिः प्राञ्चं यज्ञं नेतारमध्वराणाम् । विशामकृण्वन्नरतिं पावकं हव्यवाहं दधतो मानुषेषु ॥

Transliteration

mandráṃ hótāram uśíjo námo-bhiḥ prā́ñcaṃ yajñáṃ netā́ram adhvarā́ṇām | viśā́m akṛṇvann aratíṃ pāvakáṃ havya-vā́haṃ dádhato mā́nuṣeṣu ||

Translation

With acts of reverence the flame-seekers fashioned the gladdening Hotṛ, the forward-leading sacrifice, the guide of the paths of offering. They made him the purifier and true conductor for the peoples, establishing the bearer of the oblation among human beings.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मन्द्रम्: gladdening, pleasant
• मन्द्रम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘होतारम्’ विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र- (प्रातिपदिक)

• होतारम्: the Hotṛ-priest (invoker)
• होतारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’)

• उशिजः: of the Uśij (name/epithet; often of Agni/Hotṛ)
• उशिजः: सम्बन्ध (होतारम्—‘उशिजः’ = उशिज्-सम्बद्धम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उशिज्- (प्रातिपदिक)

• नमोभिः: with obeisances, with reverences
• नमोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: नमस्- (प्रातिपदिक)

• प्राञ्चम्: forward-facing, directed onward
• प्राञ्चम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘यज्ञम्’ विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्च्- (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ- (प्रातिपदिक; √यज्)

• नेतारम्: leader, guide
• नेतारम्: कर्म (अपि ‘होतारम्’ इत्यस्य समन्वयः—‘leader/guide’)
• Type: Noun
• Root: नेतृ- (प्रातिपदिक; √नी)

• अध्वराणाम्: of the rites/ceremonies
• अध्वराणाम्: सम्बन्ध (नेतारम्—कस्य? अध्वराणाम्)
• Type: Noun
• Root: अध्वर- (प्रातिपदिक)

• विशाम्: of the clans/peoples
• विशाम्: सम्बन्ध (अकृण्वन्—कस्य? विशाम्)
• Type: Noun
• Root: विश्- (प्रातिपदिक)

• अकृण्वन्: they made, they fashioned
• अकृण्वन्: क्रिया (कर्तृ-बहुवचन; ‘ते’/‘जनाः’ इत्यादि अव्यक्त-कर्तृ)
• Type: Verb
• Root: √कृ

• अरतिम्: order/arrangement; (also) readiness/service
• अरतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अरति- (प्रातिपदिक)

• पावकम्: purifying, bright
• पावकम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘हव्यवाहम्’ विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: पावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शोधने’)

• हव्यवाहम्: the oblation-carrier (Agni)
• हव्यवाहम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: हव्यवाह- (प्रातिपदिक; हव्या + वाह)

• दधतः: of (those) placing/establishing
• दधतः: सम्बन्ध (मानुषेषु—‘of those placing/establishing’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √धा

• मानुषेषु: among men, in human (dwellings)
• मानुषेषु: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective
• Root: मानुष- (प्रातिपदिक)