Shloka 32

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।6.97.31।।पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।6.97.32।।

Transliteration

mahendrāśanikalpena talenābhihataḥ kṣitau | papāta rudhiraklinnaḥ śoṇitaṃ samudyaman | srotobhyas tu virūpākṣo jalaṃ prasravaṇād iva ||

Translation

مہیندر کے بجرا کی مانند اُس کی ہتھیلی کے وار سے زمین پر پٹخا گیا تو وِروپاکش خون میں لتھڑا ہوا گر پڑا، خون اُگلتا رہا؛ اور اس کے بدن کے رَستوں سے خون یوں بہنے لگا جیسے آبشار سے پانی جاری ہو۔

Word by Word

• विवृत्त-नयनम्: with upturned eyes
• विवृत्त-नयनम्: विशेषण (attribute of Virupaksha)
• Type: Adjective
• Root: वि-√वृत् (धातु) + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) + उपपद-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विवृत्ते नयने यस्य/यत्)

• क्रोधात्: from anger
• क्रोधात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ

• स-फेनम्: foaming
• स-फेनम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: फेन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (फेनः सह = foaming)

• रुधिर-आप्लुतम्: bathed in blood
• रुधिर-आप्लुतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक) + आ-√प्लु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP: आप्लुत) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (रुधिरेण आप्लुतम् = drenched in blood)

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• ते: they
• ते: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• विरूपाक्षम्: Virupaksha
• विरूपाक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: विरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विरूपाक्ष-तरम्: more misshapen
• विरूपाक्ष-तरम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तरप् (comparative), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (कृतम्/विरूपाक्षम्)

• कृतम्: made/turned
• कृतम्: कर्म-विशेषण (result state)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (made/turned)

Context

Hurt by the palm which resembled Indra's weapon, blood started flowing from Virupaksha's body just like water flowed from waterfalls. Bathed in blood, vomiting blood, Virupaksha fell on the ground.

Characters & Entities

• Virūpākṣa
• Sugrīva
• Mahendra (Indra)
• Aśani (thunderbolt)
• Prasravaṇa (waterfall/spring imagery)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma culminates in ruin: the imagery of collapse and blood-flow underscores the grave consequence of violent wrongdoing and the decisive end of unjust aggression.

What is the narrative situation?

After Sugrīva’s crushing palm-blow, Virūpākṣa is thrown down, bleeding profusely and collapsing on the battlefield.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s protective valor in a just alliance (supporting Rāma’s cause), paired with the epic’s reminder of war’s terrible cost.