Shloka 15

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

Devanagari script

खरश्चनिहतःसङ्ख्येदूषणस्त्रिशिरास्तथा ।शरैरादितसङ्काशैःपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Transliteration

kharaś ca nihataḥ saṅkhye dūṣaṇas triśirās tathā |

śarair ādityasaṅkāśaiḥ paryāptaṁ tannidarśanam ||6.95.15||

Translation

میدانِ جنگ میں خر مارا گیا، اور اسی طرح دُوشن اور تریشیراس بھی؛ سورج کی مانند درخشاں تیروں سے—یہی دلیلِ کافی ہے۔

Word by Word

• खरः: Khara
• खरः: कर्ता/विषय (topic)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• निहतः: was slain
• निहतः: विधेय (predicate)
• Type: Verb
• Root: नि-हन् (धातु)
• Form: नि-हन्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सङ्ख्ये: in combat
• सङ्ख्ये: अधिकरण (location: in battle)
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'युद्धे' इत्यर्थे

• दूषणः: Dushana
• दूषणः: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: दूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिशिराः: Trishiras (three-headed one)
• त्रिशिराः: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: त्रि-शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: 'त्रीणि शिरांसि यस्य' (three-headed)

• तथा: also/likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (manner/also)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• शरैः: by arrows
• शरैः: करण
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• आदित्यसङ्काशैः: sun-bright
• आदित्यसङ्काशैः: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: आदित्य-सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय: 'आदित्य इव सङ्काशाः' (sun-like)

• पर्याप्तम्: sufficient
• पर्याप्तम्: विधेय
• Type: Adjective
• Root: परि-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्-निदर्शनम्: that proof/example
• तत्-निदर्शनम्: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + निदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

Context

"Khara was killed in that combat with sun-like arrows, so also Dooshana and Trisira. That example is sufficient proof."

Characters & Entities

• Khara
• Dūṣaṇa
• Triśiras
• Rāma (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Persistent adharma meets fitting consequence; dharma’s defender need not be many when righteousness is firm.

What is the narrative situation?

A sequence of past defeats (Khara, Dūṣaṇa, Triśiras) is recalled to dissuade Rāvaṇa from underestimating Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s decisive valor and effectiveness in confronting oppressive forces.