Shloka 12

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

Devanagari script

न च सीतांदशग्रीवःप्राप्नोतिजनकात्मजाम् ।बद्धंबलवतावैरमक्षयंराघवेण च ।।।।

Transliteration

na ca sītāṁ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām |

baddhaṁ balavatā vairaṁ akṣayaṁ rāghaveṇa ca ||6.95.12||

Translation

اور دس گردنوں والا (دشگریو) جنک کی بیٹی سیتا کو ہرگز نہ پا سکے گا؛ کیونکہ اس زور زبردستی کے کام سے رाघو (رام) کے ساتھ ایک اٹل، لازوال دشمنی بندھ چکی ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सीताम्: Sita
• सीताम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• दशग्रीवः: the ten-necked (Ravana)
• दशग्रीवः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: दश-ग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि: 'दश ग्रीवाः यस्य'

• प्राप्नोति: attains/gets
• प्राप्नोति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• जनक-आत्मजाम्: Janaka's daughter
• जनक-आत्मजाम्: कर्म (apposition to सीताम्)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'जनकस्य आत्मजा'

• बद्धम्: formed/bound
• बद्धम्: विधेय-विशेषण (predicate to वैरम्)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: बन्ध्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; 'bound/formed'

• बलवता: by the mighty one
• बलवता: करण/सहायक (instrumental qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बलवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण (राघवेण)

• वैरम्: enmity
• वैरम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• अक्षयम्: undying
• अक्षयम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वैरम्)

• राघवेण: by Raghava (Rama)
• राघवेण: कर्ता (instrumental agent)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Context

"Hope the ten headed Ravana will not touch Sita forcibly, by which undying enmity has been contracted already."

Characters & Entities

• Daśagrīva (Rāvaṇa)
• Sītā
• Janaka
• Rāghava (Rāma)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma asserts limits: what is seized by force cannot be truly possessed; injustice forges enduring, righteous resistance.

What is the narrative situation?

A warning to Rāvaṇa that abducting Sītā has irreversibly bound him into an imperishable feud with Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness in righteousness: Rāma’s commitment makes the moral consequence ‘undying’ and unavoidable.