Shloka 11

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

Devanagari script

तन्निमित्तमिदंवैरंरावणेनकृतंमहत् ।वधायसीतासासीतादशग्रीवेणरक्षसा ।।।।

Transliteration

tannimittam idaṁ vairaṁ rāvaṇena kṛtaṁ mahat |

vadhāya sītā sā sītā daśagrīveṇa rakṣasā ||6.95.11||

Translation

اسی سبب سے راؤَن نے یہ عظیم دشمنی کھڑی کی؛ اور وہی سیتا—جنک کی بیٹی—دس گردنوں والے راکشس نے ہَر لی، اور یوں اپنی ہی ہلاکت کی راہ پکی کر لی۔

Word by Word

• तत्-निमित्तम्: for that reason/cause
• तत्-निमित्तम्: हेतु/निमित्त (cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'तस्य निमित्तम्')

• इदम्: this
• इदम्: विशेष्य-निर्देश (deictic)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• वैरम्: enmity
• वैरम्: कर्म/विषय (object/theme)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन

• रावणेन: by Ravana
• रावणेन: कर्ता (करण-प्रयोगे agent in instrumental)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• कृतम्: made/caused
• कृतम्: क्रियाविशेषण/विधेय (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'made/done'

• महत्: great
• महत्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वैरम्)

• वधाय: for killing
• वधाय: सम्प्रदान (purpose)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता/विषय (topic)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• सा: that (same)
• सा: अन्वय (resumptive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता/विषय (topic)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphasis)

• दशग्रीवेण: by the ten-necked one
• दशग्रीवेण: कर्ता (instrumental agent)
• Type: Noun
• Root: दश-ग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; बहुव्रीहि-समास: 'दश ग्रीवाः यस्य सः' (ten-necked = Ravana)

• रक्षसा: by the Rakshasa
• रक्षसा: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: रक्षस्/राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; करण-प्रयोगे कर्तृवाचक

Context

"For that reason of Surpanakha, this enmity has been conceived by Ravana and Sita was borne away by the ten headed Rakshasa."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Sītā
• rākṣasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Violating dharma—especially through the wrongful taking of another’s wife—creates righteous opposition and leads to self-destruction.

What is the narrative situation?

The speaker traces the origin of the war: Rāvaṇa’s abduction of Sītā transformed earlier incidents into a great, fatal enmity.

Which character virtue is emphasized?

Moral accountability: naming the true cause of conflict rather than blaming fate or others.