Shloka 73

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

ऐन्द्रास्त्रेणसमायुज्यलक्ष्मणःपरवीरहा ।।।।ततशिरःसशिरस्त्राणंश्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।प्रमथ्येन्द्रजितःकायात्पातयामासभूतले ।।।।

Transliteration

aindrāstreṇa samāyujya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

tat śiraḥ saśirastrāṇaṃ śrīmaj jvalitakuṇḍalam |

pramathyendrajitaḥ kāyāt pātayāmāsa bhūtale ||

Translation

لکشمن، دشمن کے سورماؤں کا قاتل، نے ایندرا استر کو برت کر اندراجیت کے سر کو—جو خود اور خود کے خود سے ڈھکا ہوا تھا اور چمکتے ہوئے کنڈلوں سے درخشاں تھا—چکناچور کیا اور اسے دھڑ سے گرا کر زمین پر ڈال دیا۔

Word by Word

• ऐन्द्रास्त्रेण: with Indra's missile
• ऐन्द्रास्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्र + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रस्य अस्त्रम्)

• समायुज्य: having aimed/applied
• समायुज्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + युज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'सम्यक् योजयित्वा/प्रयुज्य' (having applied/aimed)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• परवीरहा: slayer of enemy-heroes
• परवीरहा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर + वीर + हन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (परानां वीराणां हन्ता)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (for शिरः)

• शिरः: head
• शिरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• सशिरस्त्राणम्: with its head-armor/helmet
• सशिरस्त्राणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स + शिरस् + त्राण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुषः (शिरसः त्राणम्) + 'स' (सहित)

• श्रीमत्: splendid
• श्रीमत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• ज्वलितकुण्डलम्: with shining earrings
• ज्वलितकुण्डलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलित + कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण; कर्मधारयः (ज्वलितं कुण्डलं यस्मिन्)

Context

Prosperous Lakshmana, the destroyer of enemies, aiming at Indrajith's head shining with earrings belonging to the head severed from the body, it fell on ground.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• Earrings (kuṇḍala)
• Ground (bhūtala)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma culminates in the removal of a formidable oppressor: the fall of Indrajit signifies the restoration of moral balance in war when adharma is decisively checked.

What is the narrative situation?

The Aindra missile strikes true; Indrajit is slain as his head is severed/shattered and falls to the earth.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s effectiveness (śakti + kauśala): righteous intent joined with flawless execution.