Shloka 26

निकुम्भिला

यज्ञविघ्नः — Vibhishana’s Counsel and Lakshmana’s March to Nikumbhila

Devanagari script

अद्यमत्कार्मुकोन्मुक्ताश्शरानिर्भिद्यरावणिम् ।लङ्कामभितिष्यन्तिहंसाःपुष्करिणीमिव ।।6.85.26।।

Transliteration

adya matkārmukonmuktāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim |

laṅkām abhitīṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva ||6.85.26||

Translation

آج میرے کمان سے چھوٹے ہوئے تیر راون کے بیٹے کو چیرتے ہوئے لنکا پر یوں اتریں گے جیسے ہنس کنولوں والی پُشکرِنی پر آ بیٹھتے ہیں۔

Word by Word

• अद्य: today/now
• अद्य: कालाधिकरण (Kālādhikaraṇa; time)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• मत्: my
• मत्: सम्बन्ध (Sambandha; genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th) एकवचन; enclitic stem 'मत्' = 'my' (genitive sense)

• कार्मुक-उन्मुक्ताः: released from the bow
• कार्मुक-उन्मुक्ताः: कर्ता (Karta; subject-qualifier of शराः)
• Type: Adjective
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक) + उन्मुक्त (कृदन्त; उद्-√मुच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष: 'कार्मुकात् उन्मुक्ताः' = released from the bow

• शराः: arrows
• शराः: कर्ता (Karta; subject)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• निर्भिद्य: having pierced
• निर्भिद्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa; prior action)
• Type: Verb
• Root: निर्-√भिद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive); 'having pierced'

• रावणिम्: Rāvaṇi (son of Ravana)
• रावणिम्: कर्म (Karma; object of piercing/attacking)
• Type: Noun
• Root: रावणि (प्रातिपदिक; patronymic)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; व्यक्तिवाचक

• लङ्काम्: Lanka
• लङ्काम्: कर्म/देश (Karma/Deśa; goal)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गन्तव्य-देश (destination)

• अभितिष्यन्ति: will swoop down upon
• अभितिष्यन्ति: क्रिया (Kriyā; main verb)
• Type: Verb
• Root: अभि-√पत् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• हंसाः: swans
• हंसाः: कर्ता (Karta; subject in simile)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपमान-कर्ता (subject in simile)

• पुष्करिणीम्: a lotus-pond
• पुष्करिणीम्: कर्म (Karma; object in simile)
• Type: Noun
• Root: पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• इव: like/as
• इव: उपमान-सम्बन्ध (Upamā marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक-अव्यय (particle of comparison)

Context

Saumithri fully equipped with shields, swords, shafts, and golden bow joyfully, touched Rama's feet with reverence and spoke.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Rāvaṇi (son of Rāvaṇa; Indrajit in common identification)
• Laṅkā
• Bow
• Arrows
• Swans (haṃsa)
• Lotus-pond (puṣkariṇī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as resolute commitment to a just mission: Lakṣmaṇa declares determined action against adharma, aligning martial force with righteous purpose.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa speaks to Rāma, affirming that he will strike down Rāvaṇa’s son and press the fight into Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (valor) and niścaya (firm resolve), expressed as a disciplined vow in service of righteousness.