Shloka 8

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

Devanagari script

समरेयुध्यमानानामस्माकंप्रेक्षतांपुरः ।जघानरुदतींसीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ।।6.83.8।।

Transliteration

samare yudhyamānānām asmākaṁ prekṣatāṁ puraḥ | jaghāna rudatīṁ sītām indrajid rāvaṇātmajaḥ ||6.83.8||

Translation

جب ہم میدانِ جنگ میں لڑ رہے تھے اور ہماری آنکھوں کے سامنے، دیکھتے دیکھتے، راون کے بیٹے اندر جِت نے روتی ہوئی سیتا کو ضرب لگائی۔

Word by Word

• समरे: in battle
• समरे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन

• युध्यमानानाम्: of (us) fighting
• युध्यमानानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: युध् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमान कृदन्त (present middle participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; qualifies asmākam: ‘of us who were fighting’

• अस्माकम्: of us
• अस्माकम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/सम्बन्ध), बहुवचन

• प्रेक्षताम्: of (us) watching
• प्रेक्षताम्: सम्बन्ध/काल (Circumstantial)
• Type: Adjective
• Root: प्र+ईक्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; ‘while (we were) looking on’

• पुरः: in front (of us)
• पुरः: अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरः (अव्यय)
• Form: देशार्थक-अव्यय (in front/before)

• जघान: struck/killed
• जघान: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रुदतीम्: crying
• रुदतीम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: रुद् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमान कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies sītām

• सीताम्: Sita
• सीताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• इन्द्रजित्: Indrajit
• इन्द्रजित्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; proper name

• रावणात्मजः: Ravana's son
• रावणात्मजः: कर्ता (Appositive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: रावणस्य आत्मजः

Context

"Ravana's son, Indrajith struck Sita, who was crying in front of us looking at us while we were fighting in war."

Characters & Entities

• Hanūmān
• Rāma
• Sītā
• Indrajit
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma is marked by attacking the vulnerable; dharma requires confronting such cruelty and protecting the innocent.

What is the narrative situation?

Hanūmān reports a shocking act by Indrajit against Sītā, witnessed by the fighting vānaras.

Which character virtue is emphasized?

Truthful witnessing (satya) and the urgency of reporting wrongdoing to enable righteous response.