Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।।।।अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ।

avaphlutya tataḥ śīghraṃ kṛtvā karma suduṣkaram | abravīt kupitaḥ kumbhaṃ bhagnaśṛṅgam iva dvipam ||

پھر وہ تیزی سے اچھل پڑا اور نہایت دشوار کارنامہ انجام دے کر، غضبناک ہو کر کُمبھ سے یوں مخاطب ہوا جیسے ٹوٹے دانتوں والا ہاتھی کھڑا ہو۔

अवफ्लुत्यhaving leapt
अवफ्लुत्य:
Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
TypeVerb
Rootअव + प्लु/प्लुत् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘having leapt down/aside’
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण; time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-अव्यय (temporal adverb) ‘then/thereafter’
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Adhikarana (अधिकरण; manner)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb) ‘quickly’
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘having done’
कर्मdeed
कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृत्वा इति क्रियायाः कर्म
सुदुष्करम्very difficult
सुदुष्करम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + दुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म इति विशेषणम्; कर्मधारय-भावः (अत्यन्तं दुष्करम्)
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कुपितःangry
कुपितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक; कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् ‘angry’
कुम्भम्to Kumbha
कुम्भम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अब्रवीत् इति क्रियायाः कर्म (addressed)
भग्नशृङ्गम्with broken tusk/peak
भग्नशृङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभग्न (भञ्ज्-क्त) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (भग्नं शृङ्गं यस्य) द्विपम् इति विशेषणम्
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (particle of comparison)
द्विपम्an elephant
द्विपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान (object of comparison)

Then Sugriva leapt into the chariot, which was a difficult deed to perform, saw Kumbha who was like an elephant and whose tusks were broken and spoke.

S
Sugrīva
K
Kumbha

FAQs

Leadership in crisis: Sugrīva undertakes a difficult action to confront a powerful opponent, modeling responsibility toward one’s allies and cause.

Sugrīva makes a daring leap (into the enemy’s chariot/position, per the given tradition) and prepares to speak directly to Kumbha.

Sāhasa (bold initiative) and kṣātra-tejas (martial spirit) in confronting adharma in battle.