Shloka 26

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ।।।।

Transliteration

sa saṃjñāṃ prāpya tejasvī vāli-putraḥ pratāpavān | prajaṅghasya śiraḥ kāyāt khaṅgena pātayat kṣitau ||

Translation

ہوش میں آکر، والی کے پرجلال بیٹے نے تلوار سے پرجنگھ کا سر تن سے جدا کر دیا اور اسے زمین پر گرا دیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• संज्ञाम्: consciousness/sense
• संज्ञाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: saṃjñā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्

• प्राप्य: having regained
• प्राप्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: pra-√āp (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), “having regained/obtained”

• तेजस्वी: vigorous
• तेजस्वी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tejasvin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; वालिपुत्रस्य विशेषणम्

• वालिपुत्रः: Vāli's son (Aṅgada)
• वालिपुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vāli-putra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• प्रतापवान्: mighty
• प्रतापवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: pratāpa-vat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; कर्तृ-विशेषणम्

• प्रजङ्घस्य: of Prajaghna
• प्रजङ्घस्य: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: prajaṅgha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम्

• शिरः: head
• शिरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śiras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्

• कायात्: from the body
• कायात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: kāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचनम्

• खङ्गेन: with a sword
• खङ्गेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: khaṅga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचनम्

• पातयत्: made fall/cut off
• पातयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √pat (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचनम्; णिच्-प्रयोगार्थः (causative sense) “caused to fall”

• क्षितौ: onto the ground
• क्षितौ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kṣiti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचनम्

Context

Son of Vali, who was full of vigour, on regaining consciousness hit Prajaghna on the head and trunk and made him fall down.

Characters & Entities

• Angada
• Vāli
• khaṅga (sword)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores unwavering commitment to one’s battle-duty: after recovering, Angada immediately returns to the righteous objective of protecting his side and defeating the aggressor.

What is the narrative situation?

Angada recovers from being stunned and retaliates decisively, killing Prajaghna with a sword-stroke.

Which character virtue is emphasized?

Angada’s valor (vīrya) and presence of mind (sāmarthya) even after disorientation.