Shloka 50

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

सशरैस्सूर्यसङ्काशैस्सुमुक्सैशशीघ्रगामिभिः ।।।।वानराणामनीकानिनिर्ममन्थमहारणे ।

Transliteration

sa śarais sūrya-saṅkāśaiḥ sumuktaiḥ śīghra-gāmibhiḥ |

vānarāṇām anīkāni nirmamantha mahāraṇe ||

Translation

سورج کی طرح روشن، تیز رفتار اور مہارت سے چلائے گئے تیروں کے ساتھ، اس نے اس عظیم جنگ میں وانر فوج کو کچل کر رکھ دیا۔

Word by Word

• स: he
• स: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular, masc.)

• शरैः: with arrows
• शरैः: करणम् (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.)

• सूर्य-सङ्काशैः: sun-like
• सूर्य-सङ्काशैः: विशेषणम् (Adjectival to शरैः)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.); उपमान-विशेषणम् (comparative epithet)

• सुमुक्षैः: well-released / well-shot
• सुमुक्षैः: विशेषणम् (Adjectival to शरैः)
• Type: Adjective
• Root: सुमुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.); विशेषणम् (qualifier of शरैः)

• शीघ्र-गामिभिः: swift-moving
• शीघ्र-गामिभिः: विशेषणम् (Adjectival to शरैः)
• Type: Adjective
• Root: शीघ्र (अव्यय/प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural, masc.); विशेषणम् (qualifier of शरैः)

• वानराणाम्: of the Vanaras
• वानराणाम्: सम्बन्धः (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-बहुवचनम् (Genitive plural, masc.)

• अनीकानि: armies / divisions
• अनीकानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Accusative plural, neut.)

• निर्ममन्थ: crushed / churned up / devastated
• निर्ममन्थ: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: मन्थ् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd sg.) ; उपसर्गः नि: (ni-)

• महा-रणे: in the great battle
• महा-रणे: अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular, neut.)

Context

He, with his swift moving arrows, bright like the Sun , stretching to the ear hurt many vanaras in that great war.

Characters & Entities

• Vānaras
• Indrajit (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It reflects the epic’s recurring lesson: brilliance and speed in action are ethically meaningful only when guided by dharma; otherwise they intensify harm.

What is the narrative situation?

Indrajit continues his arrow-storm, breaking and battering Vānara troops.

Which character virtue is emphasized?

Discipline in weapon-release (sumukti) and rapid execution—technical virtues separated from moral virtue.