Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

अन्यानपितदामुख्यान्वानरान् बहुभिश्शरैः ।।।।अर्दयामाससङ्कृद्धःकालानगिरिवमूर्छितः ।

anyān api tadā mukhyān vānarān bahubhiḥ śaraiḥ |

ardayāmāsa saṅkṛddhaḥ kālānagir iva mūrcchitaḥ ||

اور پھر، غضبناک ہو کر، اس نے بے شمار تیروں سے کئی دوسرے اہم وانروں کو بھی پریشان کیا، جیسے دنیا کے خاتمے پر بھڑکتی ہوئی آگ بے قابو ہو رہی ہو۔

अन्यान्other
अन्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्; qualifying ‘vānarān’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्ययम् (also/even)
तदाthen
तदा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकाल-अव्ययम्
मुख्यान्chief, prominent
मुख्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्; qualifying ‘vānarān’
वानरान्Vanaras
वानरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्
बहुभिःwith many
बहुभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (करण), बहुवचनम्; qualifying ‘śaraiḥ’
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (करण), बहुवचनम्
अर्दयामासtormented, harassed
अर्दयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ard (धातु) + causative (णिच्)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative): ‘caused to be pained/tormented’
सङ्कृद्धःenraged
सङ्कृद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-√krudh (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; qualifying the subject (Indrajit)
कालानगिरिlike a mountain of doomsday-fire
कालानगिरि:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootkālānala (प्रातिपदिक) + giri (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (kālānala iva giriḥ = mountain-like blazing fire); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; used as upamāna with ‘iva’
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम्
मूर्छितःoverpowered, frenzied
मूर्छितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmūrchita (कृदन्त; √murch)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘overpowered/possessed (by fury)’

Highly enraged like the fire at the time of universal destruction, he tormented many chiefs of Vanaras and others.

V
Vānaras
I
Indrajit (implied)

FAQs

Unchecked anger (krodha) is portrayed as apocalyptic in effect; dharma requires self-mastery, especially in war.

Indrajit broadens his assault from named leaders to many other Vānara chiefs.

A negative trait is emphasized: wrathful loss of control, shown through the ‘fire of destruction’ simile.