Shloka 41

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

Devanagari script

तःखडगंसमुद्यम्यत्रिशिराराक्षसोत्तमः ।निजघानतदाव्यूढेवायुपुत्रस्यवक्षसि ।।।।

Transliteration

tataḥ khaḍgaṁ samudyamya triśirā rākṣasottamaḥ | nijaghāna tadā vyūḍhe vāyuputrasya vakṣasi ||

Translation

پھر راکشسوں میں برتر تریشیرا نے تلوار اٹھائی اور صفِ جنگ میں جمے ہوئے وایو پُتر ہنومان کے سینے پر وار کیا۔

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kala/Anukrama (काल/अनुक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनुक्रम (from that/then)

• खड्गम्: sword
• खड्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: खड्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समुद्यम्य: having raised
• समुद्यम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उद्-यम् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यपन्त अव्यय (gerund); सम्-उपसर्ग; 'having lifted/raised'

• त्रिशिराः: Trishira
• त्रिशिराः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रिशिरस्/त्रिशिरा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)

• राक्षसोत्तमः: best of the rakshasas
• राक्षसोत्तमः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राक्षसानाम् उत्तमः)

• निजघान: struck
• निजघान: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; नि-उपसर्ग

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• व्यूढे: on the braced/firm (spot)
• व्यूढे: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Adjective
• Root: व्यूढ (प्रातिपदिक; √वह् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'on/into the set/placed (chest)' (locative)

• वायुपुत्रस्य: of the son of the Wind (Hanuman)
• वायुपुत्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायोः पुत्रः)

• वक्षसि: on the chest
• वक्षसि: Adhikarana (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Context

Trisira, the foremost of Rakshasas then lifted his sword, placed it on the chest of Hanuman and dug into it.

Characters & Entities

• Triśiras
• Hanumān
• Vāyu
• sword (khaḍga)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in adversity is steadfastness: the righteous warrior remains composed even when directly wounded.

What is the narrative situation?

Triśiras switches to close combat and strikes Hanumān with a sword on the chest.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s firmness and readiness to withstand blows, and Triśiras’ relentless aggression.