Shloka 40

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

Devanagari script

तांदृष्टवाघोरसङ्काशांशक्तिंभग्नांहनूमता ।प्रहृष्टावानरगणाविनेदुर्जलदाइव ।।।।

Transliteration

tāṁ dṛṣṭvā ghorasaṅkāśāṁ śaktiṁ bhagnāṁ hanūmatā | prahṛṣṭā vānaragaṇā vinedur jaladā iva ||

Translation

جب انہوں نے وہ ہولناک نیزہ ہنومان کے ہاتھوں ٹوٹا ہوا دیکھا تو وانروں کے لشکر خوشی سے جھوم اٹھے اور بارش کے بادلوں کی طرح گرجنے لگے۔

Word by Word

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); 'having seen'

• घोरसङ्काशाम्: dreadful-looking
• घोरसङ्काशाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (घोरः सङ्काशः यस्याः सा)

• शक्तिम्: javelin
• शक्तिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भग्नाम्: broken, shattered
• भग्नाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'broken' (qualifying शक्तिम्)

• हनूमता: by Hanuman
• हनूमता: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश

• प्रहृष्टाः: delighted
• प्रहृष्टाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'delighted' (qualifying वानरगणाः)

• वानरगणाः: troops of monkeys
• वानरगणाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां गणाः)

• विनेदुः: resounded, thundered
• विनेदुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; वि-उपसर्ग

• जलदाः: clouds
• जलदाः: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: जलद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इव: like
• इव: Upamana-marker (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

Context

Seeing the dreadful form of shattered javelin, all Vanaras rejoiced and thundered like rain clouds.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vānara host
• śakti (javelin)
• clouds (jalada)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is sustained by collective confidence in righteous leadership; shared morale strengthens those who fight for a just end.

What is the narrative situation?

The Vānara army celebrates after Hanumān breaks Triśiras’ powerful weapon.

Which character virtue is emphasized?

The Vānaras’ loyalty and spirited unity, inspired by Hanumān’s feat.