Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

कुम्भकर्णवधश्रवणेन रावणविलापः

Ravana’s Lament on Hearing of Kumbhakarna’s Slaying

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।।।

pratapitvā muhūrtaṃ tu praśānto rāma-tejasā |

kāyenārtha-praviṣṭena samudraṃ bhīma-darśanam ||

nikṛtta-kaṇṭhoru-bhujo vikṣaran rudhiraṃ bahu |

ruddhvā dvāraṃ śarīreṇa laṅkāyāḥ parvatopamaḥ ||

kumbhakarṇas tava bhrātā kākutstha-śara-pīḍitaḥ |

lagaṇḍa-bhūto vikṛto dāva-dagdha iva drumaḥ ||

تمہارا بھائی کمبھکرن کچھ ہی دیر اپنی ہیبت و قوت دکھا سکا، مگر رام کے شعلہ بار تیج نے اسے تھما دیا۔ اس کا پہاڑ سا جسم—کٹا پھٹا، بہت سا خون بہاتا—ہولناک تباہی کے سمندر کی مانند پڑا تھا اور اپنے ہی لاشے سے لنکا کے دروازے کو روک گیا۔ کاکُتستھ کے تیروں سے زخمی ہو کر وہ بگڑا ہوا دکھائی دیتا تھا، جیسے جنگل کی آگ میں جلا ہوا درخت۔

pratapitvāhaving blazed/struggled fiercely
pratapitvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + tap (धातु)
FormKtva absolutive (क्त्वा)
muhūrtamfor a moment
muhūrtam:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; kāla-parimāṇa (duration)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvadhāraṇa/viśeṣa-nipāta (particle/निपात)
praśāntaḥbecame quiet/subdued
praśāntaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra + śam (धातु)
FormKta (क्त) past participle; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
rāma-tejasāby Rāma's power
rāma-tejasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Tṛtīyā, Ekavacana; Samāsa: rāmasya tejaḥ = 'Rāma's splendour/power' (षष्ठी-तत्पुरुष)
kāyenawith (his) body
kāyena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkāya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
artha-praviṣṭenawith (a body) half-immersed
artha-praviṣṭena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootardha (प्रातिपदिक) + praviṣṭa (कृदन्त, √viś with pra)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana; Samāsa: ardha-praviṣṭa = 'half-entered/half-immersed' (तत्पुरुष) qualifying kāyena
samudramthe ocean
samudram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsamudra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
bhīma-darśanamdreadful to behold
bhīma-darśanam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma (प्रातिपदिक) + darśana (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; karmadhāraya 'dreadful in appearance' qualifying samudram
nikṛtta-kaṇṭha-uru-bhujaḥwith neck, thighs and arms cut off
nikṛtta-kaṇṭha-uru-bhujaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnikṛtta (कृदन्त, √kṛt with ni) + kaṇṭha (प्रातिपदिक) + uru (प्रातिपदिक) + bhuja (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Samāsa: kaṇṭha-uru-bhuja = 'neck and thighs and arms' (समाहार-द्वन्द्व/द्वन्द्व), nikṛtta-... = 'with ... cut off' qualifying kumbhakarṇaḥ
vikṣaranoozing/forth-flowing
vikṣaran:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi + kṣar (धातु)
FormŚatṛ-pratyaya present participle (शतृ), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
rudhiramblood
rudhiram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudhira (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana
bahumuch
bahu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana; adjective qualifying rudhiram
ruddhvāhaving blocked
ruddhvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootrudh (धातु)
FormKtva absolutive (क्त्वा)
dvāramthe gate
dvāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Dvitīyā, Ekavacana
śarīreṇawith (his) body
śarīreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsaka, Tṛtīyā, Ekavacana
laṅkāyāḥof Laṅkā
laṅkāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootlaṅkā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī (Genitive/षष्ठी), Ekavacana
parvata-upamaḥmountain-like
parvata-upamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparvata (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Samāsa: parvatasya upamaḥ = 'like a mountain' (षष्ठी-तत्पुरुष)
kumbhakarṇaḥKumbhakarṇa
kumbhakarṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumbhakarṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (Genitive), Ekavacana; sarvanāma
bhrātābrother
bhrātā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
kākutstha-śara-pīḍitaḥtormented by Kakutstha's arrows
kākutstha-śara-pīḍitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkākutstha (प्रातिपदिक) + śara (प्रातिपदिक) + pīḍita (कृदन्त, √pīḍ)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Samāsa: kākutsthasya śarāḥ = 'Kākutstha's arrows' (षष्ठी-तत्पुरुष), śara-pīḍita = 'pained by arrows' (तत्पुरुष) qualifying kumbhakarṇaḥ
lagaṇḍa-bhūtaḥbecome mutilated
lagaṇḍa-bhūtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlagaṇḍa (प्रातिपदिक) + bhūta (कृदन्त, √bhū)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Samāsa: lagaṇḍa-bhūta = 'become mutilated/deformed (lagaṇḍa)' (तत्पुरुष)
vikṛtaḥdisfigured
vikṛtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi + kṛ (धातु)
FormKta (क्त) past participle; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
dāva-dagdhaḥburnt by a forest fire
dāva-dagdhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdāva (प्रातिपदिक) + dagdha (कृदन्त, √dah)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Samāsa: dāvena dagdhaḥ = 'burnt by forest-fire' (तृतीया-तत्पुरुष)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya
drumaḥa tree
drumaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootdruma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna

"Thus, loss of both Kumbhakarna and Prahastha is dreadful. It is because of not following the words of advice of Vibheeshana totally. It hurts me."

K
Kumbhakarṇa
R
Rāma
L
Laṅkā

FAQs

Adharma-driven aggression culminates in inevitable ruin; the verse underscores that moral disorder produces visible, devastating consequences.

A report is delivered to Rāvaṇa describing Kumbhakarṇa’s death and the horrific state of his fallen body at the gate of Laṅkā.

Rāma’s steadfast valor and disciplined power—his ‘tejas’—is shown as decisive and unwavering in restoring order on the battlefield.