Shloka 5

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

Devanagari script

भ्रातुस्सभवनंगच्छन्रक्षोगणसमन्विम् ।कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेदिनीम् ।।6.62.5।।

Transliteration

bhrātus sa bhavanaṁ gacchan rakṣogaṇa-samanvitam |

kumbhakarṇaḥ pada-nyāsair akampayat medinīm ||6.62.5||

Translation

اپنے بھائی کے محل کی طرف جاتے ہوئے، راکشسوں کے جتھّوں کے ساتھ، کمبھکرن نے اپنے قدموں کے بوجھ سے دھرتی کو لرزا دیا۔

Word by Word

• भ्रातुः: of (his) brother
• भ्रातुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवनम्: the residence
• भवनम्: कर्म (Karma/goal)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गच्छन्: going
• गच्छन्: कर्तृविशेषण (Qualifier of Karta)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण

• रक्षः-गण-समन्वितम्: accompanied by a troop of rakshasas
• रक्षः-गण-समन्वितम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त from सम्-अनु-√इ)
• Form: तत्पुरुष: रक्षोगणेन समन्वितम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'भवनम्' इति विशेषण

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पद-न्यासैः: with (his) footfalls/steps
• पद-न्यासैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + न्यास (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: पदस्य न्यासः; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अकम्पयत: shook/caused to tremble
• अकम्पयत: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: अ-√कम्प् (धातु; causative √कम्प्)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रेरणार्थक (causative): 'caused to shake'

• मेदिनीम्: the earth
• मेदिनीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

"O Brother of fierce valour! Get up. I have not seen anyone stronger than you among all beings."

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rāvaṇa
• Rākṣasa troops

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power is portrayed as immense, but the epic’s dharma-teaching is that strength must be governed by right purpose; mere might is not moral legitimacy.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa advances toward Rāvaṇa’s residence with an escort, displaying overwhelming physical force.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (martial prowess/strength) is emphasized—an ability that becomes ethically meaningful only when aligned with dharma.