Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 59›Shloka 21
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 21

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टंदीप्तंसधूमंपरिघंप्रगृह्य ।आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ।।6.59.21।।

Transliteration

yaś caiṣa jāmbūnada-vajra-juṣṭaṃ dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya |

āyāti rakṣo-bala-ketu-bhūtaḥ so ’sau nikumbho ’dbhuta-ghora-karmā ||6.59.21||

Translation

اور یہ ہے جو جامبونَد سونے اور وجر سے جڑا ہوا، دھواں سا چھوڑتا ہوا دہکتا پرِگھ (لوہے کا گرز) ہاتھ میں لیے آتا ہے؛ راکشس لشکر کا گویا علم بردار—یہی نِکُمبھ ہے، عجیب و ہیبت ناک کرتوتوں والا۔

Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एषthis (one)
एष:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
जाम्बूनद-वज्र-जुष्टम्studded with gold and diamonds
जाम्बूनद-वज्र-जुष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिक) + वज्र (प्रातिपदिक) + जुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formइतरेतर-द्वन्द्वः (copulative): जाम्बूनदं च वज्रं च; ताभ्यां जुष्टम् (studded/ornamented); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
दीप्तम्shining
दीप्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√दीप् (धातु) → दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
स-धूमम्smoky, with smoke
स-धूमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ) + धूम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः: धूमेन सह (with smoke); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
परिघम्iron club/bar
परिघम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparigha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√ग्रह् (धातु) → प्रगृह्य (क्त्वा-प्रत्यय, अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): having seized
आयातिcomes
आयाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√या (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचन (3rd person singular)
रक्षः-बल-केतु-भूतःacting as the standard/leader of the rākṣasa army
रक्षः-बल-केतु-भूतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formतत्पुरुषः: रक्षसां बलस्य केतुः (standard/leader) इव भूतः; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
असौthat one
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
निकुम्भःNikumbha
निकुम्भः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnikumbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
अद्भुत-घोर-कर्माwhose deeds are wondrous and terrible
अद्भुत-घोर-कर्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक) + घोर (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः: अद्भुतं घोरं कर्म यस्य; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
Context

"There comes Kumbha whose form is like a cloud in form, whose chest is fleshy and broad. He is fully prepared, coming with a sign of the king of serpents (Vasuki) stretching his bow."

Characters & Entities
N
Nikumbha

FAQs

The verse contrasts fame built on fearsome deeds with dharmic renown built on protection and truth; not all “glory” is ethically equal.

Nikumbha is introduced as a leading figure of the rākṣasa forces, wielding a formidable club.

Commanding presence and destructive capability are emphasized, framed by the epic as ethically perilous when severed from dharma.

←Previous Verse
Next Verse→