Shloka 22

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

यश्चैषचापासिशरौघजुष्टंपताकिनंपावकदीप्तरूपम् ।रथंसमास्थायविभात्युदग्रोनरान्तकोऽसौनगशृङ्गयोधी ।।6.59.22।।

Transliteration

yaś caiṣa cāpāsi-śaraugha-juṣṭaṃ patākinaṃ pāvaka-dīpta-rūpam |

rathaṃ samāsthāya vibhāty udagro narāntako ’sau naga-śṛṅga-yodhī ||6.59.22||

Translation

اور یہ وہ ہے جو کمانوں، تلواروں اور تیروں کے انبوہ سے بھرے، عَلَم دار اور آگ کی طرح دہکتے رتھ پر سوار ہو کر بلند چمکتا ہے؛ وہی نارانتک ہے، جو پہاڑ کی چوٹیوں سے جنگ کرنے والا یودھا ہے۔

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एष: this (one)
• एष: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

• चाप-असि-शर-ओघ-जुष्टम्: equipped with bows, swords, and masses of arrows
• चाप-असि-शर-ओघ-जुष्टम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चाप (प्रातिपदिक) + असि (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + जुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: समाहार-द्वन्द्व-पूर्वक तत्पुरुषः: चापाः च असयः च शर-ओघः च; तैः जुष्टम् (equipped/filled); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन

• पताकिनम्: bannered, with flags
• पताकिनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: patākin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• पावक-दीप्त-रूपम्: having a form blazing like fire
• पावक-दीप्त-रूपम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावक (प्रातिपदिक) + दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः: पावकेन दीप्तं रूपं यस्य/यत्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ratha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचन

• समास्थाय: having mounted
• समास्थाय: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-√स्था (धातु) → समास्थाय (क्त्वा-प्रत्यय, अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): having mounted/ascended

• विभाति: shines/appears splendid
• विभाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√भा (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचन (3rd person singular)

• उदग्रः: lofty, towering
• उदग्रः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: udagra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

• नरान्तकः: Narantaka
• नरान्तकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: narāntaka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

• असौ: that one
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

• नग-शृङ्ग-योधी: fighter with mountain peaks
• नग-शृङ्ग-योधी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नग (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + योधिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः: नगस्य शृङ्गैः योधी (fighter with mountain-peaks); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन

Context

"There comes Nikumbha, studded with gold and diamonds, shining and smoky, who is the chief of Rakshasa army seizing an iron club, is capable of wonderful and terrific deeds."

Characters & Entities

• Narāntaka

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It points to the terrifying scale of adharma-driven violence; dharma sets limits on force and condemns indiscriminate destruction.

What is the narrative situation?

Narāntaka is presented as a heavily armed chariot-warrior, famed for fighting with mountain-peaks.

Which character virtue is emphasized?

Overwhelming martial power is emphasized, serving as a narrative counterpoint to dharmic restraint.