Shloka 6

माल्यवानुपदेशः—रावणक्रोधः तथा लङ्काद्वाररक्षा-व्यवस्था

Malyavan’s Counsel, Ravana’s Anger, and the Fortification of Lanka

Devanagari script

वीरद्वेषेणवाशङ्केपक्षपातेनवारिपोः ।त्वयाहंपरुषाण्युक्तःपरप्रोत्साहनेनवा ।।।।

Transliteration

vīradveṣeṇa vā śaṅke pakṣapātena vā ripoh | tvayāhaṃ paruṣāṇy uktaḥ paraprotsāhanena vā || 6.36.6 ||

Translation

مجھے گمان ہے کہ تو مجھ سے سخت کلامی یا تو کسی بہادر سے عداوت کے سبب کرتا ہے، یا دشمن کی طرف داری میں، یا پھر کسی نے تجھے بھڑکا کر ایسا کہلوایا ہے۔

Word by Word

• प्रभवन्तम्: powerful
• प्रभवन्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रभवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पदस्थम्)

• पदस्थम्: one in authority
• पदस्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पदस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘in office/holding position’; विशेषणम् (प्रभवन्तम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• परुषम्: harshly/harsh
• परुषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (harshly) / or object-complement

• कः: who
• कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• अभिभाषते: speaks to/addresses
• अभिभाषते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-भाष् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पण्डितः: a learned man
• पण्डितः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (कः) इत्यस्य विशेष्य-रूपेण

• शास्त्रतत्त्वज्ञः: knower of the true purport of scriptures
• शास्त्रतत्त्वज्ञः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शास्त्र + तत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शास्त्रस्य तत्त्वं जानाति); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पण्डितः)

• विना: without
• विना: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपपद-अव्यय (preposition), पञ्चमी-सहचर (takes ablative)

• प्रोत्साहनात्: from instigation
• प्रोत्साहनात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रोत्साहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• रिपोः: of the enemy
• रिपोः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Context

"Harsh and not well-meaning words have been uttered by you taking the enemy's side. I will not listen to what you said earlier."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• enemy (ripu)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values honest counsel and fair hearing; suspicion of truth-tellers is a moral failing that isolates a ruler from right action.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa interprets corrective advice as hostility or betrayal, attributing it to bias or instigation.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is integrity in counsel (mantri-dharma): advising for the king’s welfare even at personal risk.