Shloka 3

माल्यवानुपदेशः—रावणक्रोधः तथा लङ्काद्वाररक्षा-व्यवस्था

Malyavan’s Counsel, Ravana’s Anger, and the Fortification of Lanka

Devanagari script

हितबुध्यायदहितंवचःपरुषमुच्यते ।परपक्षंप्रनिश्यैवनैतच्च्रोत्रगतंमम ।।।।

Transliteration

hitabuddhyāya dahitaṃ vacaḥ paruṣam ucyate | parapakṣaṃ praniśyaiva naitac chrotragataṃ mama || 6.36.3 ||

Translation

تم نے دانائی کا لبادہ اوڑھ کر سخت بات کہی ہے جو میرے بھلے کی نہیں، گویا تم نے دشمن کا ساتھ اختیار کر لیا ہو۔ ایسی گفتگو کو میں اپنے کانوں تک پہنچنے نہ دوں گا۔

Word by Word

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• कृपणम्: wretched
• कृपणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एकम्: alone
• एकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• शाखामृगाश्रयम्: having monkeys as refuge/support
• शाखामृगाश्रयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाखा + मृग + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शाखामृगाणाम् आश्रयः/आश्रितः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• समर्थम्: capable
• समर्थम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• मन्यसे: you think
• मन्यसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• केन: by what/why
• केन: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• त्यक्तम्: forsaken
• त्यक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रामम्)

• पित्रा: by (his) father
• पित्रा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• वनालयम्: dwelling in the forest
• वनालयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वन + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वनस्य आलयः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (रामम्) इत्यस्य विशेषणम्

Context

In the middle of the city, he placed Virupaksha, a Rakshasa endowed with extraordinary strength and many more Rakshasas.

Characters & Entities

• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here highlights the duty to hear truthful, well-intended counsel; rejecting it out of ego and suspicion leads toward adharma.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa rebukes a counselor who has advised him against his course, accusing him of siding with the enemy and refusing to listen.

Which character virtue is emphasized?

By contrast (implicitly), the virtue of receptivity to satya (truthful counsel) and humility is emphasized—qualities Rāvaṇa is failing to show.