Shloka 17

माल्यवानुपदेशः

Malyavan’s Counsel, Portents in Laṅkā, and the Proposal of Alliance

Devanagari script

विषयेषुप्रसक्तेनयत्किञ्चित्कारणात्वया ।।।।ऋषीणामग्नकल्पानामुद्वेगोजनितोमहान् ।

Transliteration

viṣayeṣu prasaktena yat-kiñcit kāraṇāt tvayā | ṛṣīṇām agni-kalpānām udvego janito mahān |

Translation

چونکہ تو موضوعاتِ لذّت میں منہمک ہے، اس لیے کسی نہ کسی سبب سے تُو نے اُن رِشیوں—جو اپنے تپسیا کے زور میں آگ کی مانند ہیں—کے دلوں میں بڑا اضطراب اور رنج پیدا کر دیا ہے۔

Word by Word

• विषयेषु: in sense-objects/matters
• विषयेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), बहुवचनम्

• प्रसक्तेन: by (one) attached/engrossed
• प्रसक्तेन: करण (Karaṇa/Instrument-cause)
• Type: Adjective
• Root: प्रसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; सञ्ज्/सक्त from √सञ्ज्/√सज्)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; भूतकृदन्त (past participle) used adjectivally

• यत्: which/that
• यत्: सम्बन्ध (Relative connector)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• किञ्चित्: some/any (thing)
• किञ्चित्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• कारणात्: from the cause/reason
• कारणात्: अपादान (Apādāna/Source-cause)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वया: by you
• त्वया: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• ऋषीणाम्: of the seers
• ऋषीणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अग्निकल्पानाम्: fire-like
• अग्निकल्पानाम्: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अग्नि-कल्प (प्रातिपदिक; अग्नि + कल्प)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying ऋषीणाम्)

• उद्वेगः: agitation/distress
• उद्वेगः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• जनितः: produced/caused
• जनितः: कर्ता-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: जनित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जन्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्त (PPP)

• महान्: great
• महान्: कर्ता-विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

Context

"Being engaged in matters of sense pleasures you have created great agitation(disturbance) in the minds of the seers (engaged in penance) who resemble gods of burning fire."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• Ṛṣis (seers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Unrestrained indulgence violates dharma by harming the spiritually devoted; harming tapasvins invites moral and karmic backlash.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa is criticized for pleasure-driven behavior that has repeatedly disturbed ascetics, generating powerful opposition.

Which character virtue is emphasized?

Indriya-nigraha (control of the senses) as essential to righteous rule and social harmony.