Valmiki Ramayana 6.126.19 — Yuddha Kanda, Sarga 126, Shloka 19

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

Devanagari script

एततत्कुक्षौसमुद्रस्यस्कन्धावारनिवेशनम् ।।।।अत्रपूर्वंमहादेवःप्रसादमकरोत्प्रभुः ।

Transliteration

etat tu kukṣau samudrasya skandhāvāraniveśanam | atra pūrvaṃ mahādevaḥ prasādam akarot prabhuḥ ||

Translation

یہاں سمندر کی گود میں لشکر کے پڑاؤ کی جگہ ہے؛ اور یہی وہ مقام ہے جہاں پہلے زمانے میں پرمیشور مہادیو نے کرم فرما کر مجھ پر اپنی عنایت ظاہر کی تھی۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तटम्: bank/shore
• तटम्: Karma (कर्म/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कुक्षौ: in the hollow/belly
• कुक्षौ: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: कुक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• समुद्रस्य: of the ocean
• समुद्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्कन्धावारनिवेशनम्: camp-site of the army
• स्कन्धावारनिवेशनम्: Karma (कर्म/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध-आवार-निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—स्कन्धावारस्य निवेशनम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kala (काल/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• महादेवः: Mahādeva (Śiva)
• महादेवः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—महान् देवः (कर्मधारयः)

• प्रसादम्: grace/favor
• प्रसादम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अकरोत्: bestowed/did
• अकरोत्: Kriya (क्रिया/Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Then Rama, the enhancer of the joy of Raghu race casting his gaze at the moon -like face of Sita spoke.

Characters & Entities

• Ocean (Samudra/Sāgara)
• Mahādeva (Śiva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Gratitude and humility before the divine: Rāma acknowledges Mahādeva’s grace rather than claiming sole credit, aligning success with reverence and righteous remembrance.

What is the narrative situation?

While flying with Sītā, Rāma points out a coastal/oceanic spot associated with the earlier military halt before crossing to Laṅkā and recalls receiving Śiva’s favor there.

Which character virtue is emphasized?

Humility (amānitva) and thankfulness—Rāma memorializes divine support and the shared effort of the campaign.