Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

रावण–रामयुद्धप्रारम्भः

The Intensification of the Rama–Ravana Duel

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

tad astraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||6.100.49||

hṛṣṭā nedus tataḥ sarve kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |

sugrīvapramukhā vīrāḥ samparikṣipya rāghavam ||6.100.50||

جب اُنہوں نے دیکھا کہ بےکلفت کارناموں والے رام نے اُس اَستر کو ناکام کر دیا، تو کامروپ وانات سب خوشی سے للکار اُٹھے؛ اور سُگریو کے پیشوا بہادر راغھو کو گھیر کر کھڑے ہو گئے۔

तस्मिन्in/when that
तस्मिन्:
अधिकरण (Location/occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative pronoun
प्रतिहतेcounteracted
प्रतिहते:
अधिकरण-विशेषण (Qualifier of locative/अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रति-हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPPP (क्त); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; agrees with अस्त्रे
अस्त्रेin the missile (being countered)
अस्त्रे:
अधिकरण (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (particle: but/indeed)
रावणःRavana
रावणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राक्षसाधिपःlord of the Rakshasas
राक्षसाधिपः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस + अधिप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: राक्षसानाम् अधिपः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to रावणः
क्रोधम्anger
क्रोधम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
द्विगुणम्double
द्विगुणम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: द्वौ गुणौ यस्य/द्विगुण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate/qualifier of क्रोधम्
चक्रेmade
चक्रे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
क्रोधात्from/through anger
क्रोधात्:
हेतु/अपादान (Cause/source/अपादान)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; Ablative singular (cause/source)
and
:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
अस्त्रम्a missile
अस्त्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अनन्तरम्immediately
अनन्तरम्:
क्रिया-विशेषण (Temporal adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (immediately/thereupon)

He released an exceedingly formidable weapon called Taamasa which consumed all the monkeys all over and had fallen.

R
Rāma (Rāghava)
S
Sugrīva
V
Vānara army
A
Astra (missile/weapon)

FAQs

Righteous leadership protects allies: dharma manifests as the capacity to shield others from harm and restore confidence without arrogance.

Rāma successfully counters a powerful missile; the vānara warriors rejoice and rally around him.

Rāma’s akliṣṭa-karma (unwearied, steady effort) and the vānara virtue of loyal solidarity under a dharmic leader.