Valmiki Ramayana 2.82.2 — Ayodhya Kanda, Sarga 82, Shloka 2

भरतस्य धर्मप्रतिज्ञा तथा रामनिवर्तनयात्रा

Bharata’s Vow of Dharma and the Expedition to Recall Rama

Devanagari script

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा।।।।

Transliteration

āsanāni yathānyāyam āryāṇāṁ viśatāṁ tadā |

vastrāṅgarāga-prabhayā dyotitā sā sabhottamā ||

Translation

پھر جب معزز بزرگوں اور آریہ اشراف نے رتبے اور دستور کے مطابق اپنی نشستیں سنبھالیں، تو وہ برترین سبھا لباسوں کی چمک اور عطر و روغن کی خوشبو و تابانی سے جگمگا اٹھی۔

Word by Word

• आसनानि: seats
• आसनानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; अत्र कर्मरूपे (objects arranged/occupied)

• यथा-न्यायम्: according to propriety/rank
• यथा-न्यायम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• आर्याणाम्: of the noble ones
• आर्याणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• विशताम्: of those entering
• विशताम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) उपसर्गः वि-; वर्तमान-कृदन्त (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (genitive plural) ‘of those entering’

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (then)

• वस्त्र-अङ्गराग-प्रभया: by the radiance of garments and unguents
• वस्त्र-अङ्गराग-प्रभया: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + अङ्गराग (प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; ‘वस्त्राणां च अङ्गरागस्य च प्रभा’ इत्यर्थे समासः; करणत्वेन

• द्योतिता: illuminated, shining
• द्योतिता: क्रियाविशेषण/विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: द्योतित (कृदन्त; द्युत्/द्योत् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् सा सभा

• सा: that
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• सभा-उत्तमा: the excellent assembly hall
• सभा-उत्तमा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः ‘उत्तमा सभा’

Context

When the seats were occupied by the honourable members according to their rank, that august assembly looked splendid with the brilliance of their apparels and fragrance of unguents.

Characters & Entities

• sabhā (royal assembly)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as maryādā—social order and propriety—shown by seating people according to rightful rank and established custom, reflecting disciplined civic life.

What is the narrative situation?

The royal assembly is being convened; respected members enter and take their seats, and the hall is described as radiant and ceremonially proper.

Which character virtue is emphasized?

Collective virtue: decorum and respect for order (ācāra), expressed through orderly conduct in a public institution.