Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

शून्योऽयं शयनीयस्ते पर्यङ्को हेमभूषितः।न चायमिक्ष्वाकुजनः प्रहृष्टः प्रतिभाति मा।।2.72.11।।

toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambhūprastham upāgamat |

varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ ||2.72.11||

تورَण کے جنوبی حصّے سے گزرتے ہوئے، دشرَتھ کے فرزند نے جمبھوپرسٹھ کو پایا، پھر آگے بڑھ کر ورُوتھ کے خوشگوار گاؤں میں جا پہنچا۔

शून्यःempty
शून्यः:
Visheshya (विशेष्य)
TypeAdjective
Rootśūnya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg); विधेय-विशेषणम्—'पर्यङ्कः'
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
शयनीयःfit for resting
शयनीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśayanīya (प्रातिपदिक; √śī/√śay (धातु) से)
Formणीयत्-प्रत्ययान्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; 'fit to be slept on'
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी एकवचन (Gen. sg)
पर्यङ्कःcouch/bed
पर्यङ्कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparyaṅka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
हेमभूषितःadorned with gold
हेमभूषितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema + bhūṣita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √bhūṣ भूष् (धातु))
Formतत्पुरुष: हेमेन भूषितः; भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; 'पर्यङ्कः' इति विशेषणम्
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
इक्ष्वाकुजनःIkṣvāku people/attendants
इक्ष्वाकुजनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootikṣvāku + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: इक्ष्वाकूणां जनः; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
प्रहृष्टःdelighted
प्रहृष्टः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprahṛṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक; pra + √hṛṣ हृष् (धातु))
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय-विशेषणम्
प्रतिभातिappears/seems
प्रतिभाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + √bhā (भा धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्/परस्मैपदम्—अत्र परस्मैपद-रूपम्
माto me
मा:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी एकवचन (Dat. sg) (enclitic): 'to me'

Having traversed the southern end of Torana, the son of Dasaratha (Bharata) reached the beautiful Varutha village via Jambuprastha.

B
Bharata
D
Daśaratha

FAQs

Dharma is continuity of duty through rightful lineage: the prince’s journey is not leisure travel but movement compelled by obligations to the kingdom and family order.

The narration continues Bharata’s itinerary through named regions and villages on his way to Ayodhya.

Purposefulness—Bharata proceeds without distraction, oriented toward what must be done.