Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः।यदहं प्रष्टुमिच्छामि तदम्बा वक्तुमर्हति।।2.72.10।।

sa gaṅgāṃ prāgvaṭe tīrtvā samāyāt kuṭikōṣṭhikām |

sabalaḥ tāṃ sa tīrtvā ’tha samāyād dharmavardhanam ||2.72.10||

وہ پراغوَٹ کے گھاٹ سے گنگا کو پار کر کے کُٹیکوشٹھِکا پہنچا۔ پھر اپنی فوج سمیت اسے بھی عبور کیا اور دھرم وردھن میں جا پہنچا۔

राजवाक्यहरैःby royal-message-bearing
राजवाक्यहरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrāja + vākya + hara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: राज्ञः वाक्यं हरन्ति इति; पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instr. pl)
दूतैःby messengers
दूतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instr. pl)
त्वर्यमाणःbeing hastened/urged
त्वर्यमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottvar yamāna (कृदन्त-प्रातिपदिक; √tvar त्वृ/त्वर् (धातु))
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/यमान), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg); कर्मणि/भावे—'being hurried'
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
आगतःcame
आगतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootāgata (कृदन्त-प्रातिपदिक; ā + √gam गम् (धातु))
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्तरि—'I have come'
यत्what/that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg); सम्बन्धक (relative)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा एकवचन (Nom. sg)
प्रष्टुम्to ask
प्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootpra + √śas/√prach (प्रच्छ् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to ask'
इच्छामिI wish
इच्छामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√iṣ (इष् धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg); तद्-सम्बन्धक (correlative)
अम्बाmother
अम्बा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootambā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)
वक्तुम्to say
वक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to tell/say'
अर्हतिought/is fit
अर्हति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√arh (अर्ह् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

With Ganga at Pragvata city and river Kutikoshtika crossed along with his army, he reached Dharmavardhana village.

B
Bharata
G
Gaṅgā

FAQs

Dharma appears as orderly leadership—Bharata travels with his forces in a disciplined manner, suggesting governance guided by procedure and responsibility.

The verse lists Bharata’s route-markers: he crosses the Gaṅgā and another river/stream, then reaches Dharmavardhana.

Practical steadiness (kārya-niṣṭhā): he advances step by step, ensuring his retinue crosses safely.