Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

चक्षुभ्यां त्वां न पश्यामि कौसल्ये साधु मां स्फृश।इत्युक्त्वा स रुदंस्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः।।।।

cakṣubhyāṁ tvāṁ na paśyāmi kausalyē sādhu māṁ sphṛśa | ity uktvā sa rudan trasto bhāryām āha ca bhūmipaḥ ||

“میں اپنی آنکھوں سے تمہیں نہیں دیکھ پاتا، اے کوسلیا! نرمی سے مجھے چھوؤ۔” یہ کہہ کر وہ زمین کا پالک، خوف زدہ اور روتا ہوا، اپنی رانی سے بولا۔

चक्षुभ्याम्with (my) eyes
चक्षुभ्याम्:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Instrumental dual)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन
कौसल्येO Kausalyā
कौसल्ये:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
साधुproperly/well
साधु:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formरीति-अव्यय (adverb: well/properly)
माम्me
माम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
स्फृशtouch
स्फृश:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
सःhe
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रुदन्weeping
रुदन्:
कर्ता (Karta; concomitant action)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
त्रस्तःfrightened
त्रस्तः:
विशेषण (Qualifier of saḥ)
TypeAdjective
Rootत्रस्त (प्रातिपदिक; √त्रस्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भार्याम्(to) his wife
भार्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; said)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
भूमिपःthe king/lord of the earth
भूमिपः:
कर्ता (Karta; apposition to saḥ)
TypeNoun
Rootभूमि + प (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः पः = भूमिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

O Kausalya, I cannot see you with my eyes. Touch me gently, said the frightened Dasaratha, Lord of the earth, to his wife weeping.

D
Daśaratha
K
Kausalyā

FAQs

In suffering, dharma is expressed through tenderness and mutual care within marriage—seeking support without harshness.

As Daśaratha nears death, his sight fails; he asks Kausalyā to touch him so he can sense her presence.

Compassionate dependence and humility: the king, powerless, turns to gentle human connection.