Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 63, Shloka 26

दशरथस्य शोकानुचिन्तनं शब्धवेधि-दोषस्मरणं च

Daśaratha’s grief, karmic reflection, and the remembered ‘śabdavedhī’ misdeed

अमुञ्चं निशितं बाणमहमाशीविषोपमम्।तत्र वागुषसि व्यक्ता प्रादुरासीद्वनौकसः।।2.63.26।।हाहेति पततस्तोये बाणाभिहतमर्मणः।।2.63.27।।

amuñcaṃ niśitaṃ bāṇam aham āśīviṣopamam |

tatra vāg uṣasi vyaktā prādurāsīd vanaukasaḥ || 2.63.26 ||

میں نے وہ تیز دھار تیر چھوڑا جو سانپِ زہریلے کی مانند تھا؛ تب سحر کے وقت وہاں سے جنگل کے باسی کی صاف آواز اچانک بلند ہوئی۔

amuñcamI discharged
amuñcam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘I released’
niśitamsharp
niśitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootniśita (प्रातिपदिक; √śi/√śai ‘to sharpen’ से क्त)
Formविशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; बाणम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
bāṇamarrow
bāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा एकवचन
āśīviṣa-upamamlike a venomous serpent
āśīviṣa-upamam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāśīviṣa (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (upamāna-tatpuruṣa), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; बाणम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय, स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
vāka voice, speech
vāk:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
uṣasiat dawn
uṣasi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuṣas (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case) एकवचन
vyaktādistinct, loud
vyaktā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvyakta (प्रातिपदिक; √vyaj/√vac? ‘to manifest’ से क्त)
Formविशेषण, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वाक् इति विशेष्यस्य विशेषणम् (‘distinct/loud’)
prādurāsītappeared
prādurāsīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootprādur-√as (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘appeared/arose’
vanaukasaḥof the forest-dweller
vanaukasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक) + okas (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (locative/dwelling sense: ‘dweller in the forest’), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case) एकवचन; वाक् इति सम्बन्धः (voice of the forestdweller)
hāhāalas! alas!
hāhā:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothāhā (अव्यय)
Formअव्यय, उद्गार (interjection)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, quotation marker (इति-प्रयोग)
patataḥof (him) falling
patataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Root√pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; वनौकसः इति सम्बन्धः (‘of the falling one’)
toyein water
toye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottoya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन
bāṇa-abhihata-marmaṇaḥof one whose vital organ was struck by an arrow
bāṇa-abhihata-marmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootbāṇa (प्रातिपदिक) + abhihata (प्रातिपदिक; abhi-√han धातु से क्त) + marma (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (instrumental determinative: ‘whose vital spot is struck by an arrow’), पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; वनौकसः इति सम्बन्धः

Then I discharged a sharp shaft like a venomous serpent. In the morning twilight I saw that the shaft had hit the vital part of the body of a forest dweller and his cry of 'Alas', was clearly heard as he fell in the water.

D
Daśaratha
K
Kausalyā
A
arrow (bāṇa)

FAQs

Dharma highlights inevitability of consequences: violence released returns as suffering, often revealing the humanity of the unseen target.

After shooting, Daśaratha realizes a person—not an elephant—has been struck, as a human voice is heard.

Moral awakening—recognition that an error has occurred, opening the path to remorse and responsibility.