Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

kṛtāntas tv eva saumitre draṣṭavyo mat-pravāsane | rājyasya ca vitīrṇasya punar eva nivartane ||

اے سومِتری! میرے جلاوطن ہونے میں، اور عطا کی گئی سلطنت کے پھر واپس لے لیے جانے میں، سبب کے طور پر صرف تقدیر ہی کو دیکھنا چاہیے۔

कृतान्तःdestiny/death (as fate)
कृतान्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृतान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; व्यतिरेक/बल (indeed/but)
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/indeed)
सौमित्रेO son of Sumitra
सौमित्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
द्रष्टव्यःshould be seen/recognized
द्रष्टव्यः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/passive necessity); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is to be seen/recognized’
मत्प्रवासनेin my exile
मत्प्रवासने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमत्-प्रवास (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मम प्रवासनम्)
राज्यस्यof the kingdom
राज्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
वितीर्णस्यbestowed
वितीर्णस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootवि+तॄ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to ‘rājyasya’) ‘bestowed/handed over’
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थ (again)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed)
निवर्तनेin the return (reversal)
निवर्तने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिवर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in the return/revocation’

If the award of the kingdom to me is revoked, O Lakshmana, and if I am banished in this manner, see, it is destiny.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
K
Kingdom (rājya)

FAQs

Dharma is non-vengeful acceptance: by attributing events to destiny, Rāma discourages retaliatory action and preserves moral order.

Rāma frames both the loss of kingship and the exile as outcomes to be borne without upheaval.

Śama (calmness) and titikṣā (endurance) in the face of reversal.