Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaś ca susamāhitam | taṃ tu nārhāmi saṃkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram ||

چونکہ یہ عزم قائم ہو چکا ہے اور میرا دل خوب سنبھل گیا ہے، مجھے اُنہیں رنجیدہ نہیں کرنا چاہیے؛ میں دیر کیے بغیر جلاوطنی کو روانہ ہو جاؤں گا۔

बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रणीताhas been guided/advanced
प्रणीता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+नी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘led/advanced’ (agreeing with बुद्धिः)
येनby whom/whereby
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘by whom/whereby’
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
सुसमाहितम्well-composed
सुसमाहितम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु+सम्+आ+धा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to ‘manaḥ’) ‘well-composed’
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; व्यतिरेक/बल (but)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (not)
अर्हामिI ought/deserve
अर्हामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; नकार-निषेधेन ‘नार्हामि’
संक्लेष्टुम्to afflict
संक्लेष्टुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootसम्+क्लिश् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to afflict’
प्रव्रजिष्यामिI shall depart
प्रव्रजिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+व्रज् (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
माnot
मा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (prohibitive/negative) ‘not’
चिरम्for long
चिरम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग; ‘for long/long time’

With well-composed mind this decision has been taken. I do not like to inflict pain (on Dasaratha or Kaikeyi). I shall, therefore, depart to the forest without delay.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha

FAQs

Rāma’s dharma is compassionate obedience: he chooses swift compliance to minimize suffering for his father and prevent further moral conflict.

Rāma states that his decision is settled and that he will leave promptly rather than prolong distress at court.

Karunā (compassion) guided by steadiness of mind.