Shloka 13

Devanagari script

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

Transliteration

mayi cīrājina-dhare jaṭā-maṇḍala-dhāriṇi | gate ’raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manaḥ-sukham ||

Translation

جب میں چھال کے لباس اور ہرن کی کھال پہنے، اور جٹاؤں کا گولہ دھارے، جنگل کو چلا جاؤں گا تب کیکئی کے من کو آخرکار سکون ملے گا۔

Word by Word

• मयि: in me/when I
• मयि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in me/when I’

• चीराजिनधरे: wearing bark-cloth and antelope-skin
• चीराजिनधरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चीर-अजिन-धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (चीरं च अजिनं च धरति)

• जटामण्डलधारिणि: wearing a circle/crown of matted hair
• जटामण्डलधारिणि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: जटा-मण्डल-धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/उपपद-तत्पुरुषः (जटायाः मण्डलं धारयति)

• गते: when (I have) gone
• गते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) ‘gone’; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• अरण्यम्: to the forest
• अरण्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• कैकेय्या: of Kaikeyi
• कैकेय्या: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Vālmīki usage; genitive)

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मनःसुखम्: peace of mind
• मनःसुखम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस्-सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः सुखम्)

Context

Kaikeyi will attain peace of mind only after my departure to the forest in tatteredclothes, an antelope skin and a crown of matted locks.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Kaikeyī
• Forest (araṇya)
• Bark-cloth (cīra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is voluntary sacrifice: Rāma embraces ascetic hardship to remove conflict and fulfill the demanded course without retaliation.

What is the narrative situation?

Rāma describes the visible signs of exile—ascetic dress and matted hair—and notes that this will satisfy Kaikeyī’s desire.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (renunciation) and kṣānti (forbearance).