Shloka 12

Sukalā’s Episode: Padmāvatī’s Crisis, the Speaking Embryo (Kālanemi), and Sudevā’s Begging at Śivaśarmā’s House

Devanagari script

समाभाष्य प्रियां भार्यां पद्मावतीं नरेश्वरः । तया सार्धं स वै रेमे उग्रसेनो नृपोत्तमः

Transliteration

samābhāṣya priyāṃ bhāryāṃ padmāvatīṃ nareśvaraḥ | tayā sārdhaṃ sa vai reme ugraseno nṛpottamaḥ

Translation

اپنی محبوبہ بیوی پدماوتی سے محبت بھرے کلام کے بعد، مردوں کا سردار—راجا اُگرا سین، حکمرانوں میں افضل—اسی کی صحبت میں مسرور رہا۔

Word by Word

• समाभाष्य: having addressed/spoken to
• समाभाष्य: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध) — पूर्वक्रिया (absolutive)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु) उपसर्गः सम्+आ-
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), 'having spoken to'

• प्रियाम्: dear/beloved
• प्रियाम्: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध) — विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; भार्याम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: कर्म (Karma/कर्म) — (समाभाष्य इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• पद्मावतीम्: Padmāvatī
• पद्मावतीम्: कर्म (Karma/कर्म) — (भार्याम् सह समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद्मावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; भार्याम् इत्यस्य अपपद/विशेषण (apposition)

• नरेश्वरः: king (lord of men)
• नरेश्वरः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् ईश्वरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तया: with her
• तया: सह/सहकारक (Saha/सह) — सहार्थे तृतीया
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• सार्धम्: together (with)
• सार्धम्: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध) — सहार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: सहार्थक अव्यय (adverb: 'together with')

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध) — निपात
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• रेमे: enjoyed/played (lived happily)
• रेमे: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd/प्रथम), एकवचन; आत्मनेपद

• उग्रसेनः: Ugrasena
• उग्रसेनः: कर्ता (Karta/कर्ता) — (सः इत्यस्य समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उग्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इत्यस्य समानाधिकरण (apposition)

• नृपोत्तमः: the best of kings
• नृपोत्तमः: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध) — विशेषण (उपाधि)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (उत्तमः नृपः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उग्रसेनः इत्यस्य विशेषण/उपाधि

Speaker

Narrator (contextual; not explicitly marked in the verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: No mandatory sandhi splits beyond standard word boundaries.

Characters & Entities

• Ugrasena
• Padmāvatī

FAQs

Who are the main figures mentioned in this verse?

The verse mentions King Ugrasena and his beloved wife, Queen Padmāvatī.

What is the central theme of this shloka?

It depicts affectionate marital companionship within a royal setting, portraying the king as enjoying rightful happiness with his queen.

What ethical or dharmic lesson can be drawn from this verse?

It presents a positive image of household life (gṛhastha-dharma): respectful, affectionate partnership and enjoyment that is orderly and socially sanctioned.