Shloka 84

Kāruṇya-stotra Phalaśruti; Dream-Darśana of Vāsudeva; Manifestation and Pratiṣṭhā of Jagannātha, Balabhadra (Ananta), and Subhadrā

Devanagari script

शब्दातीतं गुणातीतं भावाभावविवर्जितम् । निर्लेपं निर्गुणं सूक्ष्मं सर्वज्ञं सर्वभावनम् ॥ ८४ ॥

Transliteration

śabdātītaṃ guṇātītaṃ bhāvābhāvavivarjitam | nirlepaṃ nirguṇaṃ sūkṣmaṃ sarvajñaṃ sarvabhāvanam || 84 ||

Translation

وہ جو لفظ سے ماورا، گُنوں سے ماورا، وجود و عدم سے منزّہ؛ بے داغ، بے صفت، لطیف، سب کچھ جاننے والا اور ہر حال کا باطنی محرّک ہے—اسی کو میں نمسکار کرتا ہوں۔

Word by Word

• शब्द-अतीतम्: beyond sound/words
• शब्द-अतीतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शब्द (प्रातिपदिक) + अतीत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘शब्दम् अतीतम्’ (beyond sound/words)

• गुण-अतीतम्: beyond the guṇas
• गुण-अतीतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + अतीत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘गुणान् अतीतम्’

• भाव-अभाव-विवर्जितम्: free from being and non-being
• भाव-अभाव-विवर्जितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भाव (प्रातिपदिक) + अभाव (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (समाहार/द्वन्द्व-पूर्वपद-भाव): ‘भावश्च अभावश्च’ इत्येतयोः विवर्जितम् (devoid of being and non-being)

• निर्लेपम्: unstained
• निर्लेपम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + लेप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘unstained/unattached’

• निर्गुणम्: without guṇas
• निर्गुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘without qualities (guṇas)’

• सूक्ष्मम्: subtle
• सूक्ष्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्व-ज्ञम्: omniscient
• सर्व-ज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सर्वं जानाति’ (all-knowing)

• सर्व-भावनम्: source/sustainer of all
• सर्व-भावनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सर्वस्य भावनम्’ (creator/sustainer; one who brings all into being)

Speaker

Narada (teaching in an Upadesha tone within Uttara-Bhaga narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines the Supreme Reality as transcending language, qualities (guṇas), and all dualities, guiding the seeker toward non-dual realization where the Divine is understood as unstained, subtle, and omniscient.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By presenting the Lord as nirlepa (unstained) and sarvabhāvana (the inner source of all), it supports mature bhakti where devotion culminates in seeing the one Divine as the indwelling reality beyond names and forms.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A key Vyākaraṇa/Śāstra takeaway is the limitation of śabda (words) in grasping the Absolute—scriptural language points toward realization, but the Supreme is ultimately śabdātīta (beyond verbal definition).