Shloka 83

Kāruṇya-stotra Phalaśruti; Dream-Darśana of Vāsudeva; Manifestation and Pratiṣṭhā of Jagannātha, Balabhadra (Ananta), and Subhadrā

Devanagari script

आद्यं पुरुषमीशानं सर्वेशं सर्वशं सर्वतोमुखम् । निष्कलं परमं देवं प्रणतोऽस्मि सनादनम् ॥ ८३ ॥

Transliteration

ādyaṃ puruṣamīśānaṃ sarveśaṃ sarvaśaṃ sarvatomukham | niṣkalaṃ paramaṃ devaṃ praṇato'smi sanādanam || 83 ||

Translation

میں آدی پُرش، ایشان، سرویش، ہر سو پھیلا ہوا اور ہر سمت رُخ رکھنے والے—اس نِشکل پرم دیو، سَناتن پرمیشور کو سجدۂ نمسکار کرتا ہوں۔

Word by Word

• आद्यम्: primeval/first
• आद्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पुरुषम्: Person (Supreme Being)
• पुरुषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ईशानम्: the Lord
• ईशानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्व-ईशम्: Lord of all
• सर्व-ईशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सर्वेषाम् ईशः’

• सर्व-शम्: all-auspicious/peaceful
• सर्व-शम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (शम् = कल्याणम्/शान्तिः), द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सर्वेषां शम्’ (all-auspicious)

• सर्वतः-मुखम्: faced in all directions
• सर्वतः-मुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्वतः (अव्यय) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभावः: ‘सर्वतः मुखम्’ = having faces on all sides

• निष्कलम्: partless/undivided
• निष्कलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; ‘partless/without divisions’

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन

• देवम्: God
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रणतः: bowed (I am)
• प्रणतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘bowed down’

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narada (invocatory praise within the chapter’s devotional discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"Moves from cosmic awe at the Primeval Person to quiet surrender through praṇāma to the eternal, partless Supreme."}

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It is a surrender-prayer (praṇāma) that identifies the Supreme as primeval, all-sovereign, all-seeing, and beyond parts—pointing devotion toward the eternal Parameśvara (commonly understood here as Vishnu).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through humble prostration and remembrance of the Lord’s supreme attributes—omnipresence (sarvaśa), all-direction vision (sarvatomukha), and eternality (sanātana)—which stabilizes the mind in reverent dependence on God.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga technique is taught in this verse; its practical takeaway is mantra-style stuti usage in pūjā and japa—reciting divine epithets to cultivate single-pointed devotion.